ویدیوی برخورد فزیکی چندتن از شهروندان با پولیس در ساحه دهبوری شهرکابل و لدوکوب یک خانم در مرز تورخم در چند روز گذشته در رسانه های اجتماعی دست به دست شد. وزرات داخله اعلام کرد که در رخداد لدوکوب پولیس 5 تن دستگیر گردیده و مطابق قانون با آن ها برخورد خواهند شد. دولت در حادثه لدوکوب یک خانم توسط پولیس مرزی، ابتدا تلاش نمود که با دروغ جلوه دادن این حادثه و پیوند آن به گذشته از عهده گرفتن این مسوولیت شانه خالی نماید؛ اما سپس تحت فشار افکار عامه مسوولیت لدوکوب یک خانم را به عهده گرفت و در پیوند با این رخداد یک پولیس را از وظیفه عزل نمود. این واقعیت ها نشان می دهد که با وجود بیشتر از دو دهه تلاش و سرمایه گزاری دولت و نهادهای بیرونی روی ظرفیت نیروی های پولیس در افغانستان، برخورد پولیس با مردم غیر مسلکی و غالبا خلاف اصولنامه عسکری و قوانین جاری در کشور است. من چند هفته قبل با عبور از مرز تورخم متوجه شدم که برخورد پولیس با مسافرین که از این مرز عبور و مرور می نمایند، خلاف کرامت انسانی، توام با خشونت کلامی و فزیکی، توهین، تحقیر و اهانت اند. هزارها شهروند که به نسبت مشکلات مریضی مجبور می شوند از مرز تورخم عبور و مرور نمایند، شاهد برخورد غیرمسلکی و خشونت آمیز پولیس مرزی اند. حال پرسش این است که چرا نهادهای جامعه مدنی به مثابه چشم بینای مردم برای رفع این مشکل جدی دادخواهی نمی کنند؟
در پاسخ به این پرسش و مشکل می توان دو پاسخ فرضی را در نظر گرفت. نخست؛ نهادهای جامعه مدنی در افغانستان با واقعیت ها و چالش های روزمره مردم بیگانه اند. آنها تنها روی موضوعات و مسایل انگشت می گذارند که با اولویت های نهادهای دونر مرتبط باشند. معنی دیگر این سخن این است که نهادهای جامعه مدنی نماینگر نیازمندی ها و چالش های جامعه شان نیستند و تنها به مثابه یک نهاد مصرف کننده بودجه دونرها عمل می کنند.
دوم، پاسخ فرضی دیگر این است که نهادهای جامعه مدنی هنوز به پختگی لازم دست نیافته اند که وظایف خود را درک کنند، اولویت ها را تشخیص دهند و مطابق آن اقدام نمایند. بل این نهادها با مسوولیت های اساسی شان بی رابطه اند و تنها نام نهاد جامعه مدنی را یدک می کشند. اما در واقع نمی دانند که آنها روی کدام مسایل انگشت بگذارند و نیازمندی ها و ضرورت های اساسی مردم کدام ها اند و برحسب آن دادخواهی کنند.
سپس می توان گفت؛ همان طوری که پولیس مکلف به تطبیق قانون و برخورد مسلکی با شهروندان است، جامعه مدنی نیز باید در شناسای موضوع دادخواهی و عمل دادخواهی دقیق و مبتنی بر نیاز جامعه و مسوولانه عمل نمایند. جامعه مدنی که مسوولیت های خویش را درک نکنند و به صورت بریده با مشکلات جامعه عمل کنند، هیچ نقش در حل مشکلات جامعه ماحول خویش ندارند و محکوم به فانی بودن است. نهادهای جامعه مدنی مکلفیت دارند در مقابل برخورد های خشونت آمیز پولیس ایستاد شوند و دادخواهی نمایند تا وضعیت به نفع مردم که هر روز مورد خشونت پولیس واقع می شوند تغییر کنند و اصلاحات به میان آید و بر عکس در وضعیت های که اقتدار پولیس از جانب شهروندان مورد چالش واقع می شوند، آن ها در کنار پولیس ایستاد شوند.
