د اداري فساد په کمولو کې د مدني ټولنې رول
صفحه اصلی › Forums › فساد اداری › د اداري فساد په کمولو کې د مدني ټولنې رول
- This topic is empty.
-
AuthorPosts
-
October 13, 2024 at 1:16 pm #6097
Super Admin
Keymasterد اداري فساد په کمولو کې د مدني ټولنې رول
مدني ټولنې په افغانستان کې یوه نوې خوځنده پدیده ده او په راتلونکو کلونو کې به د دوی د ظرفیت وده د عامه پوهاوي لوړولو او په هیواد کې د ننګونو په وړاندې مبارزه کې وده وکړي. د مدني ټولنې سازمانونه د فساد او منظم جرمونو په وړاندې مبارزه کې عمده رول لري او د عامه او چارواکو دواړو په اغیزې کولو د خلکو د ګواښونو سره د مبارزې لپاره د کړنلارو په جوړولو کې مرسته کوي چې د اداري فساد او تنظیم شوي جرمونو فعالیتونو څخه راپورته شوي دي.
د مدني ټولنې سازمانونه (د CSOs) کولی شي سمدستي هوساینې او اوږدمهاله بدلون رامینځته کړي – د ګډو ګټو دفاع او حساب ورکونې ډیروالي له لارې؛ د پيوستون ميکانيزمونه برابرول او برخه اخيستل، د پریکړې په کولو اغیزه کول په مستقیم ډول د خدماتو په وړاندې کولو کې بوختیا؛ او ننګونې
د فساد پروړاندې د ملګرو ملتونو کنوانسیون (UNCAC) د 13 مادې پراساس له اداري فساد سره په مبارزه کې د مدني ټولنې رول په رسمیت پیژني، په حکومتونو غږ کوي ترڅو روتیا زیاته کړي، معلوماتو ته د خلکو لاسرسي ښه کړي او د حکومت پریکړې کولو پروسې کې د خلکو مرستې ته وده ورکړي او په دی پروسو کې د خلکو ونډه پیاوړې کړي. د اداري فساد پروړاندې مبارزه یوه اوږدمهاله پروسه ده ، چې د هیواد په ادارو ، حقوقي چوکاټ او کلتور کې ژور جوړښتونو ته اړتیا لري. له همدې امله، د دولت څخه بهر لوبغاړي – په ځانګړي توګه په مدني ټولنه کې – د فساد پروړاندې د بریا لپاره لازمي جز دي. په داسې وخت کې چې له اداري فساد سره د مبارزې په اړه د حکومتونو پر ژمنو باور کمیږي، نو لازمه ده چې مدني ټولنې وهڅوي او وړتیا یې پکې برخه واخلي.
مدني ټولنه، یعنی دا ټول هغه سکتورونه چې له دولت څخه بهر دي – رسنۍ ، غیر دولتي سازمانونه ، اکاډیمیا او خصوصي سکتور – د درې دلایلو لپاره مهم رول لوبولي شی:
- مدني ټولنه هم له ستونزې سره مخ کیږی او د فساد په وړاندی دوی هم معافیت نلري؛
- مدني ټولنه کولی شي د څارونکي په توګه دنده ترسره کړي؛
- یوازې د مدني ټولنې د ټولو فعالینو لخوا ډله ایز عمل کولی شي وچه اقعي او دوامداره پایلې ډاډمن کړي.
فساد څه شی دی؟
فساد د شخصي ګټې لپاره د عامه ځواک (د ټاکل شوي سیاستوال یا ټاکل شوي ملکي کارمند لخوا) د عامه غلط استعمال څخه عبارت دی. اداري فساد د تصمیم نیونې په پروسه کې یو نیمګړتیا یا زوال دی په کوم کې چې یو پریکړه کونکی د معیار څخه د انعام په بدل کې یا د وعدې یا تمې لپاره د انحراف غوښتنه کوي کوم چې باید د هغه د پریکړې نیولو حکم وکړي. پداسې حال کې چې دا انګېزې د هغې پریکړې کولو باندې اغیزه کوي او د پریکړې توجیه کولو برخه نشي کیدی یا په بل عبارت فساد د واک په څوکیو کې د چا لخوا غیر اخلاقي چلند دی لکه مدیران یا حکومتي چارواکي. په فساد کې د بډو یا نامناسبو ډالیوو ورکول یا منل، دوه ګونی معاملې کول، د میز لاندې معاملې، د ټاکنو سره سمون ، د پیسو مینځل او پانګوالو ته درواغ شامل دي.
اداري فساد سره مبارزه په لاندی صحنو کې تر سره کیږي:
- سیاسي اصلاحات: پشمول د سیاسي ګوندونو مالي او ټاکنو
- اقتصادي اصلاحات: د بازار او مالي سکتور تنظیمول
- مالي کنټرولونه: بودیجه، د ثبتون او د هغی ریکارد ساتنه، راپور ورکول
- عامه څارنه: رسنۍ، پارلمان، ځایی اداره کونکي او شوراګانې، ثبت کول
- معلوماتو ته وړیا لاسرسی
- د قانون پلی کول او نظم ساتل
- د قضایی سیسټم پیاوړي کول
- اداري اصلاحات: د مالیاتو سیسټمونه، ګمرکونه، په عمومي ډول عامه اداره
- د مدني ټولنو سازمانونو ته پراختیا او وده ورکول
کوچني فساد (بخشش) ډیر لګښت نلري مګر د خلکو لپاره حیرانونکی دي. دا په ټول مقدار کې لږ زیان لري مګر دا پوهیدل ستونزمن کوي چې ولې موږ د لوی فساد سره مبارزه کوو که چیرې موږ د کوچني “بخش” سره مبارزه ونه کړو. لوی فساد د کوچني فساد – تادیاتو یا بډو پراخه بنسټ کې وده کوي. د فساد ډولونه توپیر لري مګر پدې کې رشوت، اختطاف، د خپلوانو او ملګرو استخدامول، واسطه پالنه، تعقیب، ملاتړ، د نفوذ پیډل کول، او اختلاس شامل دي. فساد ممکن جرمي سوداګرۍ ته لاره هواره کړي لکه د مخدره توکو قاچاق، د پیسو مینځل او انساني قاچاق که څه هم دا په دې فعالیتونو پورې محدود نه دی.
د فساد لامل څه شی دی؟
د فساد ترټولو عام علتونه سیاسي او اقتصادي چاپیریال، مسلکي اخلاق، عادتونه او دودونه دي. په اقتصاد یې اغیزې (او په پراخه ټولنه کې) په اقتصادي کچه کې فساد د اقتصاد پرمختیا خنډ کیږی کوم چې د پراختیایی پلانونو لنډ او اوږدمهاله اهداف اغیزمن کوي همدارنګه د دولت د سرچینی ضایع کوی او د ځایی او بهرنۍ پانګوونې ته د خنډونو سبب کیږی.
د مخنیوي تدابیر نړیواله همکاريد غلا شوی شتمنیو راګرځولد جرم په مقابل کی د قانون پلي کولهر دولت اوګوند باید د خپل قانوني سیسټم د اساساتو سره سم ، د اداري فساد پروړاندې مؤثر ، همغږي پالیسۍ چمتو او پلي کړي چې په ټولنه کې برخه اخیستنه وهڅوي او د قانون حاکمیت، د خلکو سم مدیریت، عامه ملکیت، بشپړتیا ، رو رونتیا او حساب ورکونکی اصول منعکس کړي. هر دولت او ګوند باید د فساد مخنیوي په موخو د مؤثرو کړنو د رامینځته کولو او هڅولو هڅې وکړي.
د اداري فساد پروړاندې د اغیزمنې ملي پالیسي اجزا
– د مسودې پروسه
– لومړني تحلیل او تشخیص
– د اداري فساد پروړاندې د پالیسۍ پلان
– اغیزمن پلي کول
– څارنه، ارزونه او راپور ورکول
– کوچنۍ، نیمه خودمختاري ډلې ته فسا د په ضد مبارزی مسؤلیت سپارل
– د سیاسي مشرانو څخه ملاتړتر لاسه کول
– د حکومت له نماینده ګانو سره منظمی مشورې
– د سیاسي اپوزیسیون نظرونه
– د ټولنې د ټولو برخو ښکیلتیا
– کافي وخت او سرچینې
– د نورو هیوادونو د تجربو څخه ګټه اخستل
د اداري فساد ننګونو لومړنۍ تحلیل
– ځان ارزونه، او همکارانو ته بیاکتنې فرصت برابرول تر څو خپل نظریات تاسی ته وړاندی کړی.
– د هیواد څخه بهر د اداري فساد یا حکومت کولو پرتله کول
– په هیواد پورې اړوند د فساد سروې
– د اداري فساد سره د واقعي تجربې سروې
– د انټرنیټ پلیټ فارمونه او ټولنیزې رسنۍ او په هغوی کی د خلکو وړاندیزونه د لید راټولول
– د دولتي ادارو څخه معلومات راټولول
– د مختلفو ډیټا بیسونو سرچینو پرتله کول
– د زیان مننې ارزونه د اداري فساد پروړاندې د مبارزې طرحه
– پلان تشخیص ته برابر کړئ
– هوښیاره مګر واقعی اوسئ
– د کار ګمارلو لپاره محکم، ځانګړي اقدامات مشخص کړئ
– د هرې اصلاح عنصر لپاره هدف بیان کړئ
– د هر عنصر لپاره لګښتونه، ګټې، بودجۍ، مخالفت، او ملاتړ وپیژنئ
– لومړیتوب او ترتیب
نظارت، ارزونه او راپور ورکول
- د پلان پلې کولو څارنه او ارزونه
- د څارنې او ارزونې اغیز
- د پالیسي اصلاحاتو ته په مناسب ګامونو اخستل
- د پرمختګ لپاره یو یا ډیر شاخصونه وټاکئ
- د هر شاخص لپاره لومړنۍ لاین غوره کړئ
- د هر پلي کولو شاخص لپاره ریښتیني هدفونه رامینځته کول
- د پلي کولو اهداف او ستراتیژیو اهدافو تنظیم کولو لپاره ارزونې وکاروئ
- د ارزونې لپاره کافي وخت او کافي سرچینې وټاکئ
د اغیزو څارنه او ارزونه
- د اغیز شاخصونه غوره کړئ چې د وخت په تیریدو سره پرتله کیدی شي
- د اړتیا وړ لګښت او وخت لپاره حساس اوسئ
- په مدني ټولنو ، عالمانو ، څیړنیزو سازمانونو ، اتباعو کې دخیل شئ
- ستراتیژۍ ته د دوامداره بیاکتنې لپاره میتودونه چمتو کړئ
- د اغیزې اندازه کولو لپاره د شاخصونو کې کلنۍ بدلونونه مه کاروئ
ولې د اداري فساد په لید کې کلني بدلون د باور وړ اندازه نده
- دوی لازمي نه دي چې د فساد کمولو ته اشاره وکړي
- د دې شاخصونو پورې اړوند د خطا احصایوي حالت اکثرا خورا لوړ وي
- د وخت په تیریدو سره د فساد درک ورو دی
- د ادراک بدلونونه د فساد له واقعې کچې څخه پرته په نورو شیانو کې هم بدلون سره اغیزه کولی شي
د نظارت او ارزونې پلي کولو پایلو عامه راپور ورکول
- تعلیمي اهداف
- د بشپړ پلي کولو لپاره فشار راوستل
- د عامه ملاتړ ډیروالي لپاره د فرصتونو برابرول
-
AuthorPosts
- You must be logged in to reply to this topic.