این مقاله یافته های یک پروژه تحقیقاتی مقایسه ای است که عملکرد جامعه مدنی را از نظر حفاظت ، نظارت ، حمایت ، جامعه پذیری[1]، انسجام اجتماعی، تسهیل و ارائه خدمات در شرایط جنگ و درگیری مسلحانه را بررسی می نماید.
بطور عموم این درک ایجاد گردیده که جامعه مدنی نقش مهمی در کاهش خشونت و تسهیل شرایط لازم برای ایجاد صلح پایدار دارد. علیرغم تأکید روزافزون بر نقش جامعه مدنی در سازنده گی صلح ، تحقیقات سیستماتیک و تجربی کمی در مورد این فرضیه انجام شده است.
تحلیل مقایسه ای ۱۳ مطالعه موردی اثربخشی جامعه مدنی در روند صلح نشان می دهد که:
- جامعه مدنی نقش مهمی در حمایتی (نه لزوماً تعیین کننده) در ساخت صلح دارد: انگیزه اصلی برای ایجاد صلح عمدتا از بازیگران سیاسی و بالاتر از همه، از جانب خود طرف های درگیر ناشی می شود. جامعه مدنی زمانی می تواند تغییر ایجاد کند که نقشها به شکلی موثر و در زمان بهینه انجام شوند.
- یک رویکرد عملکردی در تجزیه و تحلیل نقش جامعه مدنی در ایجاد صلح بسیار ارزشمند است: این باعث تشخیص نیازمندی ها قبل از تجزیه و تحلیل اینکه چه کسی پتانسیل انجام این وظایف را دارد، میگردد.
- هم ارتباط/موردی بودن عملکردهای جامعه مدنی و هم ظرفیت صلح آوری جامعه مدنی با توجه به مراحل درگیری متفاوت است.
- عدم تعادل بین فعالیت های جامعه مدنی اجرا شده و ارتباط/موردی بودن آنها با سازندگی صلح وجود دارد: حتی وقتی انجام عملکردی در یک مرحله خاص از درگیری بسیار مهم است، لزوما توسط بازیگران جامعه مدنی انجام نمی شود. معکوسن، کارکردهایی که در مراحل خشونت آمیز درگیری چندان مهم نیستند ، به طور گسترده ای اجرا می شوند بخصوص در مرحله “فرصت دستیابی به توافق صلح”
- اثربخشی جامعه مدنی از عملکردی به عملکرد دیگر متفاوت است: وقتی انجام می شود، عملکرد جامعه مدنی در محافظت، نظارت، حمایت و تسهیل اغلب موثر بود اند. تلاش هایی که در جهت جامعه پذیری و انسجام اجتماعی انجام می شود، تأثیر کمتری داشته اند.
- پرداختن به خطوط مختلف تعارض و منازعه در جوامع، موضوعی برای پیشگیری از خشونت است: جامعه مدنی بیشترین توجه را به خطوط اصلی درگیری در یک جامعه معین نموده است، اما بی توجهی به سایر شکاف ها و تنش ها در جوامع ممکن است منجر به بروز خشونت در آینده شود.
- زمینه مهم است: زمینه و قرینه به شدت بر فضای جامعه مدنی تأثیر می گذارد و در نتیجه اثربخشی کلی آن را تقویت یا محدود می کند. عوامل اصلی زمینه ای که باید مورد توجه قرار گیرند عبارتند از: رفتار دولت؛ سطح خشونت؛ نقش رسانه ها؛ رفتار و ترکیب خود جامعه مدنی (از جمله سازمانهای شهرندان بیرون مرزی)؛ و تأثیر بازیگران سیاسی و اهدا کنندگان خارجی.
در عموم، عملکرد های جامعه مدنی در روند صلح در موارد ذیل اند:
- حمایت از شهروندان در برابر خشونت همه طرفین منازعه
- نظارت بر نقض حقوق بشر، اجرای توافق نامه های صلح
- دادخواهی برای صلح و حقوق بشر
- ترویج ارزشهای صلح و دموکراسی و همچنین توسعه هویت درون گروهی گروههای حاشیه نشین ، غالباً از طریق آموزش صلح
- انسجام اجتماعی بین گروهی: گردهم آوردن افراد در منازعه برای گفتگو
- تسهیل گفتگو در سطح محلی و ملی
- ارائه خدمات برای ایجاد نقاط ورودی برای ایجاد صلح ، یعنی برای شش عملکرد ذکر شده در بالا
نتیجه گیری : جامعه مدنی می تواند نقش حمایتی مهمی داشته باشد، اما اثربخشی فعالیت های آن بسیار متفاوت است. عوامل زمینه ای ممکن است توانایی آن در ایجاد صلح را محدود و یا تقویت کند.
