مادیول ششم: روش‌های جمع‌آوری داده‌ها  (Data Collection Methods)

اهداف:

این مادیول، انواع مختلف روش‌های جمع‌آوری داده را که برای نظارت و ارزیابی (Monitoring & Evaluation – M&E) مؤثر و ضروری‌اند، معرفی می‌کند. در این مبحث، ویژگی‌ها، کاربردها، مزایا و چالش‌های هر روش با تمرکز بر استفاده عملی در شرایط جامعه افغانستان تشریح می‌گردد. در پایان این مادیول، اشتراک‌کنندگان قادر خواهند بود ابزارها و روش‌های مناسب جمع‌آوری داده — از جمله پلتفرم‌های دیجیتال — را انتخاب و به‌کار گیرند، چالش‌های رایج در محل اجرا را شناسایی کرده و برای آن‌ها راهکارهای مؤثر ارائه دهند.

سروی‌ها و پرسشنامه‌ها  (Surveys and Questionnaires)

سروی‌ها و پرسشنامه‌ها از رایج‌ترین ابزارهای جمع‌آوری داده برای گردآوری اطلاعات کمی از گروپ‌های بزرگ هستند. این ابزارها می‌توانند شامل سوالات بسته (برای تحلیل عددی) یا سوالات باز (برای تحلیل کیفی) باشند.

مثال:  یک نهاد غیردولتی که روی افزایش میزان سواد در افغانستان کار می‌کند، ممکن است سروی خانه به خانه انجام دهد که در آن درباره حضور در مکتب، مهارت‌های سواد و موانع آموزشی سوال شود. سوالات باید ساده و متناسب با فرهنگ محلی طراحی شوند تا پاسخ‌های دقیق به‌دست آید.

بحث‌های گروپی متمرکز (Focus Group Discussions – FGDs)

بحث‌های گروپی متمرکز شامل گفتگوهای گروپی هدایت‌شده‌ای هستند که برای گردآوری اطلاعات کیفی در مورد برداشت‌ها، دیدگاه‌ها، باورها و نگرش‌ها استفاده می‌شوند. این روش باعث تعامل بیشتر شده و دیدگاه‌های جمعی را برجسته می‌سازد.

مثال:  در یک پروژه توانمندسازی زنان در کابل، بحث‌های گروپی با زنان می‌تواند نورم‌های اجتماعی مؤثر بر مشارکت آن‌ها در فعالیت‌های اقتصادی را آشکار سازد و در طراحی مؤثر برنامه نقش داشته باشد.

مصاحبه با افراد کلیدی  (Key Informant Interviews – KIIs)

مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته‌ای هستند که با افرادی دارای دانش تخصصی درباره شرایط پروژه انجام می‌شوند؛ مانند بزرگان محلی، معلمان یا کارمندان صحی.

مثال: در یک پروژه صحی در ولایت ننگرهار، مصاحبه با مدیران کلینیک و بزرگان جامعه می‌تواند چالش‌های مرتبط با عرضه خدمات و سطح اعتماد مردم را مشخص کرده و به اصلاحات مؤثر در برنامه کمک نماید.

مشاهده مستقیم  (Observations)

مشاهده مستقیم یکی از روش‌های گردآوری داده درباره رفتارها، رویدادها یا شرایط است که اغلب با استفاده از چک‌لیست یا مقیاس‌های درجه‌بندی انجام می‌شود.

مثال: ناظران می‌توانند رفتارهای حفظ‌الصحه را در مکاتب مشاهده کنند تا میزان استفاده از دست شویی های که تازه نصب شده‌اند بررسی شود و مشخص گردد آیا آموزش‌های داده‌شده به‌درستی عملی شده‌اند یا خیر.