مادیول یازدهم: اخلاق در نظارت و ارزیابی  (Ethics in Monitoring and Evaluation)

اهداف

این مادیول درک همه‌جانبه‌ای از اصول و شیوه‌های اخلاقی مورد نیاز در نظارت و ارزیابی (M&E) فراهم می‌سازد. در پایان این مادیول، اشتراک‌کنندگان قادر خواهند بود معیارهای اخلاقی مرتبط با رضایت آگاهانه، محرمانه‌بودن، افشاگری‌های آسیب‌زا و حفاظت از داده‌ها را، به‌ویژه در شرایط چالش‌برانگیز مانند افغانستان، به‌درستی تطبیق کنند. این مادیول همچنین شامل مثال‌های عملی و رویکردهای فرهنگی‌محور برای اجرای اخلاقی فعالیت‌های M&E می‌باشد.

رضایت آگاهانه  (Informed Consent)

رضایت آگاهانه یک اصل بنیادی اخلاقی است که تضمین می‌کند اشتراک‌کنندگان با درک کامل از هدف، روند، خطرات و مزایای مشارکت، به‌صورت داوطلبانه در فعالیت‌های M&E شرکت می‌کنند.

اصول کلیدی:

•       رضایت باید داوطلبانه و عاری از اجبار باشد.

•       اشتراک‌کنندگان باید درک کنند که مشارکت شامل چه مواردی است و داده‌های آن‌ها چگونه استفاده خواهد شد.

•       زبان و توضیحات باید متناسب با فرهنگ و به زبان‌های محلی ارائه گردد.

•       اشتراک‌کنندگان حق دارند در هر زمان، بدون پیامد، از ادامه مشارکت خودداری کنند.

مثال:  در یک منطقه روستایی، تیم‌های  نظارت و ارزیابیM&E  که روی سروی صحی کار می‌کردند، هدف سروی را به زبان دری یا پشتو توضیح دادند و با در نظر گرفتن سطح پایین سواد، رضایت را به‌صورت شفاهی اخذ نمودند. این رضایت طبق نورم‌های محلی مستندسازی شد.

محرمانه‌بودن و حریم خصوصی  (Confidentiality and Privacy)

محرمانه‌بودن به معنای حفاظت از اطلاعات شخصی اشتراک‌کنندگان در برابر افشای غیرمجاز است. در جوامع شکننده مانند افغانستان، نگرانی‌ها پیرامون حریم خصوصی بیشتر بوده و افشای اطلاعات ممکن است موجب آسیب یا ننگ شود.

اقدامات لازم شامل:

•       استفاده از داده‌های ناشناس یا تجمیع‌شده در گزارش‌ها

•       ذخیره امن داده‌های حساس، چه به‌شکل فیزیکی و دیجیتالی

•       محدودسازی دسترسی به اطلاعات شناسایی‌کننده تنها برای افراد مجاز

•       انجام مصاحبه‌ها در مکان‌های محفوظ و دور از دید دیگران

مثال:  در ارزیابی یک برنامه یا فعالیت مبارزه با خشونت مبتنی بر جنسیت در افغانستان، داده‌های مصاحبه‌ها به‌صورت ناشناس گردآوری و به‌طور امن ذخیره گردید تا هویت بازماندگان محفوظ بماند.

پرهیز از آسیب به اشتراک‌کنندگان  (Avoiding Harm to Participants)

فعالیت‌های  نظارت و ارزیابی M&E  باید از بروز هرگونه آسیب فیزیکی، روانی، اجتماعی یا حقوقی به اشتراک‌کنندگان جلوگیری نمایند. این امر مستلزم طراحی محتاطانه پرسش‌ها و رعایت حساسیت‌های فرهنگی می‌باشد.

مثال:  پروژه‌ای که با کودکان در افغانستان کار می‌کند، از پرسش‌های مستقیم درباره خشونت خانوادگی اجتناب می‌نماید تا از ناراحتی یا واکنش منفی جلوگیری کند و در عوض، از روش‌های غیرمستقیم و ارجاع به خدمات حمایتی استفاده می‌نماید.

اقدامات پیشنهادی:

•       ارائه اطلاعات شفاف درباره خطرات و مزایا

•       استفاده از رویکردهای مبتنی بر تروما هنگام بحث در مورد موضوعات حساس

•       تضمین محرمانه‌بودن و ناشناس‌سازی

•       آموزش جمع‌آورندگان داده در روش‌های اخلاقی و فرهنگی‌محور