مادیول نهم: طراحی و روش‌شناسی/میتود ارزیابی  (Evaluation Design and Methodology)

اهداف:

این مادیول درک عمیقی از انواع طراحی‌ها و روش‌های ارزیابی ارائه می‌دهد که برای ارزیابی دقیق پروژه‌ها ضروری‌اند. شما با طراحی‌های تجربی (Experimental)، شبه‌تجربی (Quasi-experimental) و غیرتجربی (Non-experimental) آشنا خواهید شد و روش‌ها و تکنیک‌های نمونه‌گیری متناسب با شرایط مختلف را خواهید آموخت؛ با تمرکز ویژه بر چالش‌ها و تجارب موفق در افغانستان. سناریوهای واقعی نشان می‌دهند که چگونه می‌توان میان دقت، امکان‌پذیری و ملاحظات اخلاقی در انتخاب و اجرای روش‌های ارزیابی توازن برقرار کرد.

انواع طراحی ارزیابی  (Evaluation Design Types)

طراحی ارزیابی تعیین می‌کند که چگونه داده‌ها گردآوری و مقایسه شوند تا اثربخشی یک پروژه مورد سنجش قرار گیرد. انتخاب طراحی مناسب به عوامل مختلفی چون شرایط اجرایی، منابع در دسترس، ملاحظات اخلاقی و سؤالات ارزیابی بستگی دارد..

1. طراحی تجربی  (Experimental Design)

در طراحی‌های تجربی، اشتراک‌کنندگان به‌صورت تصادفی به دو گروپ “مداخله” و “کنترل” تقسیم می‌شوند تا رابطه علّی بین مداخله و نتایج تثبیت گردد.

·       نقاط قوت:  اعتبار داخلی بالا؛ کاهش امکان استفاده سو

·       محدودیت‌ها:  هزینه‌بر یا گران، دارای محدودیت‌های اخلاقی، و دشوار برای اجرا در محیط‌های دارای چالش ها یا بشردوستانه
مثال:  اجرای یک آزمون تصادفی کنترل‌شده (RCT) برای ارزیابی اثربخشی روش‌های نوین تدریس در آموزش پسران، در ولسوالی‌های قابل‌دسترس؛ به‌گونه‌ای که مکاتب به‌صورت تصادفی به گروه‌های استفاده از روش‌های جدید یا پیروی از نصاب معمول تقسیم شدند 

2. طراحی شبه‌تجربی  (Quasi-experimental Design)

در این طراحی، گروپ‌ها بدون تخصیص تصادفی مقایسه می‌شوند و برای کاهش سو استفاده از تطبیق آماری یا ابزارهای کنترولی استفاده می‌گردد.

·       نقاط قوت:  در بسیاری از شرایط، کاربردی‌تر و از نظر اخلاقی قابل اجرا است.

·       محدودیت‌ها:  اعتبار داخلی پایین‌تر نسبت به آزمایش‌های واقعی؛ نیازمند طراحی و تحلیل دقیق
مثال:  ارزیابی کار صحی از طریق مقایسه نتایج صحی بین ولایتی که برنامه را دریافت کرده و ولایتی مشابه که دریافت نکرده، با کنترول متغیرهای جمعیتی.