مادیول نهم: جنسیت، شمولیت و معلولیت

هدف

هدف این مادیول تقویت درک فعالان آموزشی از این است که چگونه جنسیت، معلولیت و نادیده گرفته شدن اجتماعی، خطرات حفاظت از کودک را در محیط‌های آموزشی افغانستان شکل می‌دهد. اشتراک‌کنندگان خطرات و موانع مبتنی بر جنسیت، شمولیت کودکان دارای معلولیت، اهمیت حساسیت فرهنگی و هنجارهای اجتماعی، و راه‌های عملی کاهش ننگ و تبعیض را بررسی می‌کنند. این مادیول بر شیوه‌های آموزشی شمول‌گرا، محترمانه و حساس به حفاظت تأکید دارد تا اطمینان حاصل شود همهٔ کودکان بتوانند به‌گونهٔ ایمن و با کرامت به آموزش دسترسی داشته باشند.

1.9  خطرات و موانع مبتنی بر جنسیت

جنسیت به‌طور قابل‌توجهی بر تجربهٔ کودکان از آموزش و حفاظت در افغانستان تأثیر می‌گذارد. دختران و پسران با خطرات متفاوت اما به‌همان اندازه جدی روبه‌رو هستند که تحت تأثیر انتظارات اجتماعی، نقش‌های خانوادگی و فشارهای اقتصادی شکل می‌گیرد. درک این خطرات مبتنی بر جنسیت برای طراحی برنامه‌های آموزشی که از همهٔ کودکان محافظت کند، ضروری است (آموزش پاسخ‌گو به جنسیت در شرایط اضطراری – یونیسف).

خطرات و موانع مؤثر بر دختران

دختران در افغانستان ممکن است با موارد زیر مواجه شوند:

•       محدودیت در رفت‌وآمد و حضور در مکتب

•       نگرانی‌های امنیتی در مسیر رفت‌وآمد به مکتب

•       ازدواج زودهنگام و اجباری

•       افزایش مسئولیت‌های خانگی

•       فشار اجتماعی برای ترک مکتب در سنین نوجوانی

•       دسترسی محدود به معلمان زن، به‌ویژه در صنوف بالاتر

این موانع خطر ترک مکتب و انزوای اجتماعی دختران را افزایش می‌دهد. خطرات حفاظتی اغلب با رسیدن دختران به سن بلوغ تشدید می‌شود و ادامهٔ آموزش را با چالش‌های بیشتری مواجه می‌سازد.

مثال:
گروهی از دختران نوجوان پس از رسیدن به سن معین، از حضور در مکتب بازمی‌مانند. خانواده‌ها نگرانی‌هایی دربارهٔ امنیت و انتظارات اجتماعی مطرح می‌کنند. پس از مشورت با والدین و بزرگان محل، برنامهٔ آموزشی زمان‌بندی صنف‌ها را تعدیل می‌کند، تسهیل‌گران زن را معرفی می‌نماید و نظارت را تقویت می‌کند. حضور دختران به‌تدریج از سر گرفته می‌شود.

درس کلیدی:  موانع مبتنی بر جنسیت گاهی از طریق تعدیلات برنامه‌ای حساس به فرهنگ قابل کاهش است.

خطرات و چالش‌های حفاظتی پسران

پسران نیز با خطرات حفاظتی قابل‌توجهی روبه‌رو هستند که بر مشارکت آموزشی آنان اثر می‌گذارد، از جمله:

•       فشار برای کار و کمک اقتصادی به خانواده

•       اشتغال در کارهای پرخطر

•       افزایش مواجهه با خطرات خیابانی

•       انضباط خشن ناشی از انتظار «سخت‌کوشی»

•       ترک مکتب به‌دلیل مسئولیت‌های معیشتی

پسرانی که مکتب را زودتر ترک می‌کنند، اغلب با خطرات درازمدت بهره‌کشی، آسیب‌دیدگی و فرصت‌های محدود آینده مواجه می‌شوند.

مثال:
یک مکتب متوجه می‌شود که حضور پسران در فصل‌های اوج کار کاهش می‌یابد. به‌جای تنبیه، برنامه ساعات آموزشی انعطاف‌پذیر و صنف‌های جبرانی را معرفی می‌کند که به کاهش ترک مکتب می‌انجامد.