مادیول سیزدهم: آمادگی، کاهش خطر و تقویت ظرفیت کارمندان

هدف

هدف این مادیول تقویت توانایی کارمندان آموزشی برای پیش‌بینی، پیشگیری و مدیریت خطرات حفاظت از کودک از طریق آمادگی، کاهش خطر و تقویت ظرفیت کارمندان در افغانستان است. اشتراک‌کنندگان می‌آموزند که چگونه ارزیابی خطرات حفاظت از کودک را برای برنامه‌های آموزشی انجام دهند، حفاظت از کودک را در طراحی برنامه و پلان‌های احتیاطی ادغام نمایند، ظرفیت، نظارت و مسئولیت مراقبت کارمندان را تقویت کنند و به آسیب ثانوی و رفاه کارمندان رسیدگی نمایند. این مادیول بر برنامه‌ریزی پیشگیرانه، مسئولیت اخلاقی و شیوه‌های پایدار تأکید می‌کند که هم از کودکان محافظت نموده و هم از کارمندان آموزشی در محیط‌های دشوار حمایت می‌نماید. 

1.13  ارزیابی خطرات حفاظت از کودک در برنامه‌های آموزشی

آمادگی با ارزیابی خطر آغاز می‌شود؛ یعنی شناسایی و تحلیل نظام‌مند خطرات حفاظت از کودک که با برنامه‌های آموزشی مرتبط می‌باشند. ارزیابی خطر به کارمندان آموزشی امکان می‌دهد تا پیش از وقوع حوادث، آسیب‌های احتمالی را پیش‌بینی کرده و اقدامات محافظتی را در نظر بگیرند.

 (Child Protection Working Group, Minimum Standards for Child Protection in Humanitarian Action).

ارزیابی خطر حفاظت از کودک چیست؟

ارزیابی خطر حفاظت از کودک موارد زیر را بررسی می‌کند:

•       این‌که فعالیت‌های برنامه چگونه ممکن است کودکان را در معرض آسیب قرار دهد

•       چه کسانی آسیب‌پذیرتر اند و چرا

•       خطرات در کجا و چه زمانی بیشتر احتمال وقوع دارند

•       کدام اقدامات موجود خطر را کاهش یا افزایش می‌دهد

در افغانستان، خطرات می‌توانند به‌سرعت بر اثر تغییرات امنیتی، عوامل فصلی، بی‌جاشدگی یا تغییر در کارمندان دگرگون شوند. از این‌رو، ارزیابی خطر باید یک روند دوامدار باشد، نه یک فعالیت یک‌باره.

خطرات رایج حفاظت از کودک در محیط‌های آموزشی

برنامه‌های آموزشی ممکن است با خطراتی در ارتباط با موارد زیر روبه‌رو باشند:

•       عدم توازن قدرت میان کارمندان و شاگردان

•       نظارت ناکافی در زمان تفریح یا رفت‌وآمد

•       محیط‌های آموزشی یا مسیرهای ناامن

•       تبعیض بر اساس جنسیت، معلولیت یا بی‌جاشدگی

•       فشارهای اقتصادی که به کار کودک یا ترک‌تعلیم منجر می‌شود

•       استرس و فرسودگی شغلی کارمندان که بر رفتار آنان تأثیر می‌گذارد

شناسایی زودهنگام این خطرات به برنامه‌ها کمک می‌کند تا اقدامات هدفمند کاهش خطر را طراحی نمایند.

 (UNICEF, Child Friendly Schools Framework)

مراحل انجام یک ارزیابی عملی خطر

کارمندان آموزشی می‌توانند ارزیابی خطر را با استفاده از مراحل ساده و واقع‌بینانه انجام دهند:

1. شناسایی فعالیت‌ها و محیط‌ها
   صنف‌ها، فضاهای آموزشی، مسیرهای رفت‌وآمد به مکتب، فعالیت‌های فوق‌برنامه، تعامل با جامعه.
2. شناسایی خطرات احتمالی
   در نظرگرفتن خطرات فزیکی، عاطفی و بهره‌کشی.
3. ارزیابی احتمال و پیامد
   کدام خطرات محتمل‌تر اند؟ کدام خطرات آسیب جدی‌تری وارد می‌کنند؟
4. شناسایی اقدامات کنترولی موجود
   نظارت، کودهای رفتاری، میکانیزم‌های گزارش‌دهی.
5. شناسایی خلأها و اقدامات کاهش خطر
   چه اقدامات اضافی مورد نیاز است؟
6. تعیین مسئولیت و زمان‌بندی بازبینی

مثال:

یک برنامهٔ آموزشی قصد دارد صنف‌های بعدازظهر برای دختران نوجوان ایجاد کند. ارزیابی خطر نشان می‌دهد که کاهش نور روز، مسیرهای ناامن و نظارت محدود از خطرات اصلی هستند. اقدامات کاهش خطر شامل ختم زودتر صنف‌ها، همراهی جامعه و افزایش نظارت توسط کارمندان زن می‌باشد.

درس کلیدی: ارزیابی خطر به تصمیم‌گیری‌های مصون‌تر در برنامه کمک می‌کند.

ارزیابی خطر به‌عنوان یک روند مشارکتی

ارزیابی خطر باید با مشارکت موارد زیر انجام شود:

•       کارمندان و مدیریت آموزشی

•       نمایندگان جامعه (در صورت مناسب‌بودن)

•       دریافت دیدگاه‌های کودک‌پسند، بدون قرار دادن کودکان در معرض خطر

مشارکت، دقت ارزیابی و احساس مالکیت نسبت به اقدامات کاهش خطر را افزایش می‌دهد.

2.13  ادغام حفاظت از کودک در طراحی برنامه و برنامه‌ریزی احتمالی

ارزیابی خطر تنها زمانی مؤثر است که نتایج آن مستقیماً در طراحی برنامه و برنامه‌ریزی احتمالی به‌کار گرفته شود. حفاظت از کودک باید از همان آغاز در برنامه‌های آموزشی مدغم گردد، نه این‌که پس از بروز مشکلات به برنامه افزوده شود. (Inter-Agency Network for Education in Emergencies, Minimum Standards for Education)

طراحی برنامه با حساسیت حفاظتی

طراحی حساس به حفاظت به این معنا است که برنامه‌های آموزشی:

•       مکان‌ها و زمان‌های مصون را انتخاب می‌کنند

•        نظارت و ترکیب کارمندان را با دقت برنامه‌ریزی می‌نمایند

•        فعالیت‌هایی طراحی می‌کنند که عدم توازن قدرت را کاهش دهد

•        تدابیر حفاظت از کودک را در بودجه و جدول زمانی برنامه می‌گنجانند

بطور مثال، اختصاص بودجه برای نظارت یا آموزش کارمندان یک تصمیم حفاظتی است، نه صرفاً یک تصمیم اداری.

ادغام حفاظت در عملیات روزمره

ملاحظات حفاظتی باید در موارد زیر گنجانیده شود:

•       برنامهٔ صنف‌ها و زمان‌های تفریح

•       نسبت استاد به شاگرد

•       استخدام و معرفی کارمندان

•       کودهای رفتاری و سیستم‌های نظارتی

•       میکانیزم‌های نظارت و گزارش‌دهی

مثال:
یک برنامهٔ آموزشی جلسات آموزشی یک‌به‌یک را محدود می‌سازد و شرط دیدپذیری یا استفاده از فضاهای باز را الزامی می‌گرداند تا خطر نقض حدود کاهش یابد.

برنامه‌ریزی احتمالی و حفاظت از کودک

برنامه‌ریزی احتمالی برنامه‌ها را برای پاسخ‌گویی به اختلالاتی مانند موارد زیر آماده می‌سازد:

•       بی‌جاشدگی

•       آفات طبیعی

•       رویدادهای امنیتی

•        تغییر یا خروج کارمندان

برنامه‌ریزی احتمالی مرتبط با حفاظت از کودک باید موارد زیر را در نظر بگیرد:

•       آموزش چگونه به‌گونهٔ مصون ادامه یابد

•       نظارت و تدابیر حفاظتی چگونه حفظ شود

•        میکانیزم‌های گزارش‌دهی در زمان اختلال چگونه عمل نماید

مثال:
در جریان سیلاب، یک مرکز آموزشی به‌طور موقت جابه‌جا می‌شود. برنامه‌ریزی احتمالی تضمین می‌کند که مکان جدید از نظر ایمنی بررسی گردد، مسئولیت‌های نظارتی دوباره تعیین شود و کودکان از میکانیزم‌های گزارش‌دهی آگاه گردند.

درس کلیدی: آمادگی، خلأهای حفاظتی را در زمان بحران کاهش می‌دهد.