در وضعیتهای اضطراری، بسیاری از کودکان از دید سیستمهای رسمی پنهان میمانند — بهویژه دختران، کودکان دارای معلولیت، و آنهایی که در مناطق دوردست هستند. استراتیژیهای پیشگیرانه و حساس به فرهنگ برای شناسایی و حمایت از آنها حیاتی است.
1.3 استراتیژیها برای دسترسی به کودکان آسیبپذیر
· نقشهبرداری اجتماعی: همکاری با رهبران محلی برای شناسایی خانوادههایی با کودکان در معرض خطر.
· تماس فراگیر: طراحی برنامههایی با درنظرگرفتن جنسیت، معلولیت، و قومیت.
· پیامرسانی کودکپسند: استفاده از رادیو، کارتون یا قصهها برای رساندن پیامهای مصونیت به زبانهای محلی.
· خدمات یکپارچه: ادغام مصونیت با غذا، تعلیم و صحت تا خانوادهها مجبور به انتخاب نشوند.
2.3 کار در محیطهای با دسترسی کمتر
· دخیلساختن بزرگان مذهبی: در مناطق با رواج های سنتی، امامان و بزرگان میتوانند در تشویق گزارشدهی و محافظت کمک کنند.
· فضاهای امن دخترانه: ایجاد مکانهایی که دختران بتوانند آزادانه صحبت کنند و به منابع دسترسی یابند.
· ملاقاتهای خانگی: برای کودکانی که نمیتوانند به مکاتب یا مراکز بروند، کارمندان آموزشدیده میتوانند با رضایت والدین از خانهشان دیدار کنند.
· همکاری با ساختارهای موجود: استفاده از شوراهای محلی، معلمان و کارمندان صحی به عنوان نقاط ورود به مصونیت.
3.3 مثال – دختران در کمپهای بیجاشده
در یک کمپ موقتی در هرات، یک نهاد غیردولتی متوجه شد که دختران نوجوان در فعالیتهای آموزشی شرکت نمیکنند. پس از مشورت با مادران و خانم های بزرگ سال، نهاد تصمیم گرفت زنان محلی را برای اجرای جلسات اختصاصی دختران استخدام کند. این کار سبب افزایش مشارکت شد و دو مورد آزار گزارشنشده را افشا ساخت.
وضعیتهای اضطراری اغلب باعث شدتیافتن رسوم فرهنگی موجود میشوند که کودکان — بهویژه دختران — را در معرض خطر قرار میدهند. اگرچه این رسوم در سنتها ریشه دارند، اما میتوانند آسیبهای ماندگار وارد کنند و باید از طریق آموزش و گفتوگوی محترمانه به آنها رسیدگی شود.
1.4 رسوم ناپسندیده رایج در بحرانها
· ازدواج در سن خورد:
o اغلب بهعنوان یک راهکار مقابله برای کاهش بار خانواده یا افزایش امنیت استفاده میشود.
o در جریان بحرانها، دختران برای “حفاظت از عزت” زودتر شوهر داده میشوند.
o پسران نیز ممکن است برای کسب جایگاه اجتماعی مجبور به ازدواج زودهنگام شوند.
· کار کودک:
o در میان پسران در شهرها بازارها، ساختمانسازی و دختران در نقشهای محلی خانگی رایجتر است.
o کار میتواند کودکان را در معرض خطر فزیکی، آزار و ترک مکتب قرار دهد.
· تبعیض و غفلت:
o دختران، کودکان دارای معلولیت، و گروههای قومی اقلیت ممکن است از دسترسی به کمکها یا خدمات محروم شوند.
o خانوادهها ممکن است پسران را در اولویت غذا، خدمات صحی یا تعلیم قرار دهند.
· سوءاستفاده مرتبط با عزت:
o شامل محدودکردن رفتوآمد دختران، نامزدی زودهنگام، یا خشونت بهدلیل شرم فرضی خانواده میشود.
o ترس از شایعات میتواند خانوادهها را از گزارشدهی آزار باز دارد.
2.4 رسیدگی محترمانه به این رسوم
· پیامرسانی فرهنگیمحور:
o استفاده از داستانها، رجوع به مذهب، یا اشخاص مورد احترام برای به چالشکشیدن این رسوم.
o بهطور مثال، آموزههای اسلامی در مورد کرامت و محافظت از کودکان میتوانند از اهداف مصونیت حمایت کنند.
· دخیلساختن مردان و پسران:
o پدران و برادران بزرگتر میتوانند متحدان قدرتمندی در ترویج حمایت از کودکان شوند
o جلساتی درباره چگونه والدین خوب باشیم و نقشهای جنسیتی برگزار کنید.
· مشارکتهای مذهبی و محلی:
o با مساجد، بزرگان جامعه و گروههای زنان کار کنید تا حمایت در سطح جامعه ایجاد شود.
o از مقابله مستقیم خودداری کنید؛ آگاهیدهی تدریجی را برای تغییر نگرشها استفاده نمایید.
وضعیتهای اضطراری و بحرانها خطر بهرهبری، آزار و غفلت را — بهویژه برای کودکان — افزایش میدهند. رویههای مصونیت باید با فوریت، خلاقیت و حساسیت فرهنگی با این وضعیتها تطبیق یابند.
چه در مورد یک فاجعه طبیعی، درگیری مسلحانه یا بیجاشدگی باشد، ساختارهای حمایت از کودکان اغلب ضعیف میشوند. سازمانها باید این خلأ را با تیمهای سیار، رویکردهای مبتنی بر جامعه، مسیرهای انعطافپذیر ارجاع و هماهنگی مداوم پر کنند.
رسوم نا پسندیده سنتی ممکن است در بحران تشدید شوند اما با پیامرسانی محترمانه، آگاهیدهی فراگیر، و شراکتهای محلی قابل کاهش هستند.