آموزش در شرایط اضطراری برنامه آموزشی مادیول دوم درس دوم

هر حوزه شامل موارد ذیل است:

·       معیارهایی که پیامدهای مورد انتظار را توضیح می‌دهد

·       اقدامات کلیدی که گام‌های عملی را مشخص می‌سازد

·       یادداشت‌های رهنمودی که چگونگی سازگار‌سازی با شرایط محلی را تشریح می‌کند

این معیارها انعطاف‌پذیر بوده و قواعد سخت و تغییرناپذیر محسوب نمی‌شوند. در محیط عملیاتی پیچیده افغانستان، این معیارها باید به‌گونه واقع‌بینانه تطبیق گردد، در حالی‌که انتظارات حداقلی کیفیت و حفاظت حفظ می‌شود.

مثال:
در یک منطقه ناامن که مکاتب دایمی قادر به فعالیت نیستند، این معیارها اجازه استفاده از مکان های موقت آموزشی را می‌دهد، مشروط بر این‌که مصونیت، شمولیت و کیفیت آموزشی در نظر گرفته شود.

3.2 پالیسی‌های ملی آموزش و همسویی

(پالیسی‌های وزارت معارف و ساختارهای هماهنگی بشردوستانه)

آموزش در شرایط اضطراری باید، تا حد امکان، حتی در جریان بحران‌ها با پالیسی‌ها و نظام‌های ملی آموزش همسو باشد. این همسویی از تداوم آموزش، به‌رسمیت‌شناختن نتایج آموزشی و انتقال روان‌تر از امکانات اضطراری به نظام‌های رسمی آموزش حمایت می‌کند.

در افغانستان، وزارت معارف همچنان مرجع مرکزی مسئول تدوین پالیسی‌های آموزشی، تعیین معیارهای نصاب درسی و نظارت بر ارائه آموزش عمومی می‌باشد. این وزارت همچنان رهنمودها و پالیسی‌هایی را صادر می‌کند که چگونگی ساختار و ارائه آموزش را، از جمله در محیط‌های غیررسمی و مبتنی بر جامعه، مشخص می‌سازد. بطور مثال، پالیسی و رهنمودهای آموزش مبتنی بر جامعه وزارت معارف چارچوبی را برای شیوه‌های آموزشی انعطاف‌پذیر و پاسخ‌گو به نیازهای جامعه فراهم می‌کند که می‌تواند در شرایط اضطراری برای دسترسی به کودکان خارج از مکتب و گروه‌های محروم تطبیق گردد.

با این حال، شرایط بشردوستانه افغانستان با چالش‌های ویژه‌ای همراه است. پس از سال 2021، سکتور آموزش در محیطی فعالیت می‌کند که در آن یک پالیسی ملی جامع و رسمی برای آموزش در شرایط اضطراری وجود ندارد. در چنین وضعیتی، نهاد های آموزشی بشردوستانه و انکشافی به‌گونه مشترک با وزارت معارف در چارچوب‌های هماهنگی همکاری کرده‌اند تا خدمات آموزشی تحت فشار بحران‌ها تداوم یابد. شرکایی مانند یونیسف، یونسکو، سازمان نجات کودکان و سایر نهادها با وزارت معارف و نهاد های آموزشی همکاری نمودند تا «فراخوان اقدام» و سپس «چارچوب انتقالی سکتور آموزش افغانستان» را تدوین نمایند. این تلاش‌ها با هدف ایجاد انسجام میان پاسخ‌دهی بشردوستانه و حمایت از نظام آموزشی، رهنمایی اولویت‌های برنامه‌ای و تشویق سرمایه‌گذاری مشترک در دسترسی، کیفیت و پایداری نظام‌ها در شرایط عدم قطعیت انجام شد.

هماهنگی با ساختارهای بشردوستانه به همان اندازه اهمیت دارد. در شرایط اضطراری، نهاد های آموزش در شرایط اضطراری از طریق میکانیزم‌های تثبیت‌شده هماهنگی بشردوستانه فعالیت می‌کنند، مانند کلستر آموزش یا گروه کاری آموزش در شرایط اضطراری در افغانستان. این پلتفرم‌های هماهنگی که به‌گونه مشترک توسط شرکای بشردوستانه رهبری می‌شوند، فضایی را فراهم می‌سازند برای:

·       به‌اشتراک‌گذاری ارزیابی نیازها و تحلیل وضعیت

·       هماهنگی پاسخ‌های آموزشی میان سازمان‌های غیردولتی، نهادهای سازمان ملل متحد و نمایندگان وزارت معارف

·       همسویی رویکردها و جلوگیری از تکرار فعالیت‌ها

·       دادخواهی برای بسیج منابع و اولویت‌بندی دسترسی

کلستر آموزش و گروه کاری آموزش در شرایط اضطراری همچنان با ساختار کلی پاسخ‌دهی بشردوستانه همسو می‌باشند، از جمله پلان پاسخ‌دهی بشردوستانه که آموزش را به‌عنوان یک سکتور اولویت‌دار در راهبردهای چندبخشی پاسخ‌دهی شناسایی می‌کند.

چرا این همسویی از نگاه عملیاتی اهمیت دارد

·       همسویی پالیسی: همسویی با پالیسی‌های وزارت معارف اطمینان می‌دهد که برنامه‌های آموزشی در شرایط اضطراری در تضاد با اهداف ملی آموزش قرار نداشته باشد و با تثبیت شرایط، از تداوم آموزش حمایت نماید.

·       به‌رسمیت‌شناختن آموزشی: زمانی‌که فعالیت‌های آموزش در شرایط اضطراری با چارچوب‌های وزارت معارف همسو باشد، تصدیق‌های آموزشی، نتایج آموزشی تسریعی و مسیرهای انتقالی از مشروعیت و پذیرش بیشتری برخوردار می‌گردد.

·       کارآیی هماهنگی: تعامل با نهادهای ملی از طریق ساختارهای هماهنگی بشردوستانه، برنامه‌ریزی، تبادل اطلاعات و استفاده مؤثر از منابع را میان نهاد ها بهبود می‌بخشد.

مثال:
یک سازمان غیردولتی برنامه صنف‌های آموزشی تسریعی را برای کودکان بی‌جاشده طرح‌ریزی می‌کند. با همسویی این برنامه با رهنمودهای پالیسی وزارت معارف و به‌اشتراک‌گذاری پلان‌ها از طریق کلستر آموزش، اطمینان حاصل می‌شود که مواد آموزشی، حمایت از معلمان و روش‌های ارزیابی مطابق با معیارهای شناخته‌شده بوده و ادغام مجدد کودکان در مکاتب رسمی را، در صورت امکان، تسهیل می‌نماید.

در کشوری های مانند افغانستان که محیط‌های پالیسی و نیازهای بشردوستانه به‌سرعت تغییر می‌کند، همسویی و هماهنگی کمک می‌کند تا برنامه‌های آموزش در شرایط اضطراری مرتبط، پذیرفته‌شده و پایدار باقی بماند، در حالی‌که هم الزامات بشردوستانه و هم ساختارهای حاکمیتی ملی مورد احترام قرار می‌گیرد.

4.2 اصول بشردوستانه و آموزش

برنامه‌های آموزش در شرایط اضطراری بر اساس اصول اساسی بشردوستانه هدایت می‌شود که تصمیم‌گیری و رفتار در شرایط اضطراری را شکل می‌دهد.

اصول کلیدی بشردوستانه

·       انسانیت: رسیدگی به رنج‌ها و حفاظت از کرامت انسانی

·       بی‌طرفی: ارائه کمک صرفاً بر اساس نیاز

·       بی‌غرضی: جانب‌دار نبودن در منازعات سیاسی یا ایدیولوژیک

·       استقلال: اقدام بر اساس اهداف بشردوستانه

در حوزه آموزش، این اصول تضمین می‌کند که:

·       دسترسی به آموزش بر اساس نیاز فراهم گردد، نه جایگاه یا نفوذ

·        خدمات آموزشی سبب آسیب یا محرومیت نگردد

·       تصمیم‌گیری‌ها شفاف و از نگاه اخلاقی توجیه‌پذیر باشد

مثال:
زمانی‌که منابع محدود باشد، خدمات آموزشی برای آسیب‌پذیرترین کودکان در اولویت قرار می‌گیرد، نه برای کسانی که نفوذ یا دیده‌شدن بیشتری دارند.

اصول بشردوستانه به نهاد های آموزش در شرایط اضطراری کمک می‌کند تا در محیط‌های حساس فعالیت نموده و اعتماد جوامع و شرکای کاری را حفظ نمایند.