مادیول پنجم: تدریس و آموزش در شرایط اضطراری

اهداف

تا پایان این مادیول، اشتراک‌کنندگان درک خواهند کرد که چگونه تدریس و آموزش می‌تواند درشرایط اضطراری به‌گونه مؤثر برنامه‌ریزی و تطبیق گردد. اشتراک‌کنندگان قادر خواهند بود نصاب درسی و مواد آموزشی تعدیل‌شده را به‌کار گیرند، از رویکردهای تدریسِ حساس به وضعیت روانی–اجتماعی استفاده نمایند، ظرفیت معلمان را در جریان شرایط اضطراری حمایت و تقویت کنند، و ملاحظات زبانی و فرهنگی را در محیط‌های آموزشی مدنظر قرار دهند. این مادیول رهنمودهای عملی ارائه می‌کند تا اطمینان حاصل شود که تدریس و آموزش در شرایط اضطراری افغانستان هم‌چنان مرتبط، فراگیر و حمایتی باقی می‌ماند.

مقدمه

تدریس و آموزش هسته اصلی آموزش در شرایط اضطراری را تشکیل می‌دهد، حتی زمانی‌که شرایط ناپایدار بوده و منابع محدود است. در شرایط اضطراری افغانستان، معلمان و تسهیل‌کنندگان باید هم‌زمان با وقفه‌های آموزشی، نیازهای متنوع کودکان/دانش آموزان و پیامدهای عاطفی بحران‌ها مواجه شوند و در عین حال آموزش معنادار را حمایت نمایند. این مادیول بر راه‌های عملی تعدیل نصاب درسی، مواد آموزشی و رویکردهای تدریس تمرکز دارد تا آموزش هم‌چنان مرتبط، فراگیر و حمایتی باقی بماند. همچنان، بر تدریسِ حساس به وضعیت روانی–اجتماعی و راهبردهای واقع‌بینانه برای تقویت ظرفیت معلمان در شرایط اضطراری تأکید می‌شود.

1.5 نصاب درسی و مواد آموزشی تعدیل‌شده

در شرایط اضطراری، تطبیق کامل نصاب ملی مطابق طراحی اصلی آن اغلب واقع‌بینانه نیست. بی‌جاشدگی، ناامنی، تخریب زیربناها، کمبود معلم و وقفه‌های مکرر آموزشی ایجاب می‌کند که نهاد های آموزشی نصاب درسی و مواد آموزشی را تعدیل نمایند تا آموزش هم‌چنان معنادار و قابل دست‌یابی باقی بماند.

چرا تعدیل نصاب درسی در شرایط اضطراری ضروری است

در افغانستان، شرایط اضطراری معمولاً منجر به موارد ذیل می‌گردد:

·       کوتاه‌شدن زمان تدریس

·       صنف‌های با سطوح متفاوت یادگیری و مختلط از نظر سنی

·       شاگردانی با خلأهای قابل توجه آموزش

·       دسترسی محدود به کتاب‌های درسی و مواد آموزشی

·       حضور نامنظم شاگردان به‌دلیل فشارهای خانوادگی

تلاش برای تطبیق نصاب درسی بدون تغییر در چنین شرایطی می‌تواند شاگردان و معلمان را تحت فشار قرار دهد، ترک‌تعلیم را افزایش دهد و نتایج آموزش  را تضعیف نماید.

تعدیل نصاب درسی با اهداف ذیل انجام می‌شود:

·       اولویت‌بندی دستاوردهای اساسی آموزشی

·       کاهش بار آموزشی در عین حفظ مفاهیم کلیدی

·       هماهنگ‌سازی محتوا با سطح فعلی شاگردان

·       حمایت از بازگشت به آموزش رسمی در صورت امکان

رویکردهای عملی برای تعدیل نصاب درسی

1. اولویت‌بندی شایستگی‌های اساسی
   تمرکز معمولاً بر سواد خواندن و نوشتن، حساب و مهارت‌های ابتدایی زندگی قرار می‌گیرد. سایر مضامین می‌تواند ساده‌سازی شده یا در حوزه‌های اصلی آموزشی ادغام گردد.
2. تنظیم جریان و سرعت تدریس
   درس‌ها به‌گونه‌ای بازتنظیم می‌شود که مهارت‌های ابتدایی در اولویت قرار گیرد. پیشرفت آموزشی بر اساس توانایی شاگردان صورت می‌گیرد، نه صرفاً انتظارات صنفی.
3. آموزش متناسب با سن اما مبتنی بر سطح
   شاگردان، در صورت امکان، بر اساس سطح یادگیری گروه‌بندی می‌شوند، حتی اگر از نظر سنی متفاوت باشند.
4. ارتباط با شرایط و واقعیت زندگی
   مثال‌ها، داستان‌ها و تمرین‌ها متناسب با واقعیت‌های زندگی شاگردان، مانند بی‌جاشدگی، خطرات طبیعی و زندگی اجتماعی، تعدیل می‌گردد.

مواد آموزشی در شرایط اضطراری

مواد آموزشی در شرایط اضطراری باید دارای ویژگی‌های ذیل باشد:

·       ساده و آسان برای استفاده

·       دوام‌دار و قابل حمل

·       مناسب برای محیط‌های با منابع محدود

·       قابل قبول از نظر فرهنگی

این مواد می‌تواند شامل موارد ذیل باشد:

·       کتاب‌های درسی ساده‌شده یا ورق‌های تمرینی

·       وسایل آموزشی تولیدشده در سطح محلی

·       مواد قابل استفاده مجدد (لوحه، کارت‌های آموزشی)

·       پلان‌های درسی تهیه‌شده توسط معلمان

مثال:
در یک محیط بی‌جاشدگی که کتاب‌های درسی در دسترس نیست، تسهیل‌کنندگان از کارت‌های آموزشی تهیه‌شده در محل و مواد خواندنی مشترک برای آموزش سواد ابتدایی و حساب استفاده می‌کنند.

نصاب درسی و مواد آموزشی تعدیل‌شده باید همواره با هدف حمایت از تداوم آموزشی به‌کار رود و از ایجاد سیستم‌های موازی که شاگردان را از نظام آموزشی رسمی جدا می‌سازد، جلوگیری گردد.