د ناورین خطر کمول او بیړنی چمتووالی د روزنې لارښود اوله برخه دریم درس

 4.1  د افغانستان د ناورین خطري وضعیت او تکراري خطرونه

افغانستان د خپلې جغرافیې، د اقلیم د بدلونونو، او د چاپېریالي تخریب له امله له ګڼو طبیعي خطرونو سره ډېر مخامخ دی. د هېواد غرنی جوړښت، زلزله‌یز فعالیت، او پر کرنې تکیه د ناورین خطرونه لا زیاتوي.

د تکرارېدونکو مهمو خطرونو بېلګې عبارت دي له:

·       زلزلې، په ځانګړي ډول په شمال ختیځو او مرکزي سیمو کې؛

·       سېلابونه، په ځانګړي ډول ناڅاپي سېلابونه او د پسرلي سیندونو سېلابونه؛

·       وچکالۍ، چې د خوړو امنیت او معیشت اغېزمنوي؛ او

·       د ځمکې ښوېدنې او واورې ښوېدنې، په غرنیو او لوړو سیمو کې.

دا خطرونه ډېری وخت له شخړو، بې‌ځایه کېدو، او بې‌وزلۍ سره یوځای اغېز کوي. د بېلګې په توګه، په کور دننه بې‌ځایه شوې کورنۍ ښايي د خوندي ځمکې د نشتون له امله په سېلاب‌ځپلو سیمو کې مېشتې شي، چې دا کار د هغوی د خطر پر وړاندې زیانمن کېدل زیاتوي.

یوه واقعي پېښه:

په یوه کلیواله سیمه کې پرله‌پسې وچکالۍ کرنیز تولید راکموي. کورنۍ د ژوندي پاتې کېدو لپاره خپلې شتمنۍ پلوري، چې د هغوی د مقابلې وړتیا کمزورې کېږي. کله چې ناڅاپي سېلاب رامنځته شي، د کمزورو موادو څخه جوړ کورونه ویجاړېږي او کورنۍ بیړنیو مرستو ته اړتیا پیدا کوي. که د ناورین خطر کمولو اقدامات ونه شي، دا دوراني حالت کال په کال دوام کوي.

5.1  ولې د ناورین خطر کمول په افغانستان کې مهم دی

د ناورین خطر کمول په افغانستان کې اختیاري نه دي؛ بلکې یوه حیاتي اړتیا ده. پرله‌پسې ناورینونه د خلکو ژوند کمزوری کوي، بې‌ځایه کېدل زیاتوي، او پر بشردوستانه سیسټمونو دوامداره فشار راولي. چې د ژوند ژغورلو، د زیانونو کمولو، او د بشردوستانه او پراختیايي پانګونو د اغېزمنتیا سبب ګرځي.

د غیر دولتي بنسټونو او مدني ټولنو لپاره، د کړنلارې غوره کول دا مانا لري چې کارونه په ستراتېژیک ډول ترسره شي، د اغېزمنو ټولنو پر وړاندې حساب‌ورکوونه پیاوړې شي، او آن په نازکو او له شخړو اغېزمنو چاپېریالونو کې هم پایدارې پایلې ترلاسه شي.

لنډیز

دې برخې د ناورین خطر کمولو بنسټیز مفاهیم او اصول معرفي کړل او څرګنده یې کړه چې ناورینونه څنګه د خطرونو، زیان‌ رسېدنې، او محدودو وړتیاوو د غبرګون اغېز پایله وي. همدارنګه، د ناورین د سم­لاسي ځواب، بیړني چمتووالي، او اوږدمهاله خطر کمولو ترمنځ توپیرونه روښانه شول او د سم­لاسي کړنلارو هاخوا د تګ پر اهمیت ټینګار وشو. په پای کې، د رول په بشردوستانه او پراختیايي پروګرامونو کې وڅېړل شو او د افغانستان د ناورین خطر وضعیت او تکراري خطرونو ته لنډه کتنه وړاندې شوه. دا بنسټونه د عملي تطبیق د درک او کارولو لپاره حیاتي ارزښت لري.