د ناورین خطر کمول او بیړنی چمتووالی د روزنې لارښود یوولسمه برخه دوهم درس

 عامې تېروتنې چې باید ترې ډډه وشي

• د ټولنې د ښکېلتیا لګښتونه کم اټکل کول
• د څارنې او ساتنې لګښتونه له پامه غورځول
• دا انګېرل چې ټولنې به بې له ملاتړ څخه جوړښتونه وساتي
• چمتووالی اختیاري ګڼل، نه یوه اساسي اړتیا

4.11  د تمویل کوونکو او پرېکړه‌کوونکو لپاره د ناورین خطر کمولو د لګښتونو توجیه

د ناورین د خطر کمولو د تمویل پر وړاندې یو له اصلي خنډونو څخه دا انګېرنه ده چې چمتووالی او مخنیوی د غبرګون په پرتله لږ بېړني دی. له همدې امله، غیردولتي سازمانونه او د ملکي خدمتونو ادارې باید د ناورین خطر کمولو د پانګونو ارزښت په روښانه او قانع کوونکې بڼه تشریح کړي.

د ناورین خطر کمولو د تمویل لپاره مهم دلیلونه

• د لګښت اغېزمنتیا:  چمتووالی د غبرګون لګښتونه کموي
• د خطر کمول:  د تکراري زیانونو مخه نیسي
• پایښت:  د پراختیا پانګونې خوندي کوي
• حساب‌ورکونه:  پر اغېزمنو خلکو د زیان کچه راکموي

بېلګه:
یو سازمان ښيي چې د سېلاب د چمتووالي په برخه کې یوه محدوده پانګونه د راتلونکي سېلاب په موسم کې د بیړني غبرګون لګښتونه تر نیمایي راکم کړي دي. دا شواهد د ناورین خطر کمولو لپاره د راتلونکي تمویل ملاتړ پیاوړی کوي.

د پروپوزلونو لپاره عملي سپارښتنې

• د خطرونو او تمه کېدونکو ګټو د تشریح لپاره ساده او روښانه ژبه وکاروئ
• د ناورین خطر کمولو فعالیتونه له پېژندل شوو خطرونو او موسمي بڼو سره وتړئ
• د اندازه کېدونکو شاخصونو شاملول
• د تمویل کوونکو له لومړیتوبونو سره همغږي، لکه تابیا، پایښت، او ځايي‌کول

5.11  د ناورین خطر کمولو لپاره د سرچینو د بسیج ستراتیژۍ

د سرچینو بسیج یوازې د تمویل کوونکو له مرستو ترلاسه کولو سره محدود نه دی. د افغانستان په شرایطو کې، یو متنوع او ګډ چلند د ناورین خطر کمولو تابیا پیاوړې کوي.

د ناورین خطر کمولو د سرچینو د بسیج عام انتخابونه

1.  د تمویل کوونکو مرستې

•       د بشردوستانه او پراختیايي پروپوزلونو دننه د ناورین خطر کمولو مدغم کول

•       له تابیا او چمتووالي لومړیتوبونو سره همغږي

2.  د سازمان دننه سرچینې

•       د احتمالي حالت یا چمتووالي داخلي صندوقونه

•       د پروژو ترمنځ د لګښت شریکول

3.  د ټولنې ونډې

•       کار، ځايي مواد، او پوهه

•       د ساتنې او څارنې رولونه

4.  مشارکتونه

•       له نورو غیردولتي سازمانونو سره همکاري

•       له محلي چارواکو او بنسټونو سره همغږي

بېلګه:
یوه ټولنه د اوبو ایستلو لارو د ساتنې لپاره کار برابروي، په داسې حال کې چې پروژه وسایل او تخنیکي لارښوونه وړاندې کوي. دا کار لګښتونه کموي او ټولنیز مالکیت زیاتوي.

د سرچینو بسیج باید د ټولنې ظرفیت ته درناوی ولري او پر زیانمنو کورنیو غیرعادلانه بار وا نه چوي.

6.11  د ناورین خطر کمولو د مداخلو پایښت

د ناورین په خطر کمولو کې پایښت دې ته ویل کېږي چې د خطر کمولو ګټې د بهرني ملاتړ له پای ته رسېدو وروسته هم دوام ومومي. دا اصل باید د پروګرام له پیل څخه په پام کې ونیول شي، نه دا چې وروسته ورته پام واړول شي.

د ناورین په خطر کمولو د پایښت اساسي عناصر

• د ټولنې مالکیت:  د پلان جوړونې او پرېکړه‌نیونې په ټولو پړاوونو کې د ټولنې فعال ګډون
• د ظرفیت لوړونه:  د محلي رضاکارانو او ټولنیزو کمېټو منظمه روزنه او ملاتړ
• د ټیټې ساتنې ډیزاین:  د ځايي موادو او ساده، عملي تخنیکونو کارول
• اداري نښلونې:  د ټولنې د خطر کمولو کړنې له ولسوالیو او نورو اړوندو سیسټمونو سره نښلول

بېلګه:
د سېلاب د مخنیوي یو دېوال چې له پېچلو او نایابه موادو جوړ شوی وي، هغه وخت ژر خرابېږي چې د ترمیم پرزې په سیمه کې شتون ونه لري. برعکس، یو ساده ډیزاین چې له ځايي موادو جوړ شوی وي، په اسانه ساتل کېږي او اوږدمهاله یادګار لري.

پایښت دا معنا نه لري چې هېڅکله به بهرني ملاتړ ته اړتیا نه وي؛ بلکې دا مانا لري چې د وخت په تېرېدو سره پر بهرني ملاتړ تکیه کمه او محلي ظرفیت پیاوړی شي.

7.11  د اوږدمهاله پراختیا او تابیا سره د ناورین خطر کمولو د تمویل نښلول

د ناورین خطر کمولو تمویل باید له پراختیايي پلان جوړونې څخه جلا ونه ګڼل شي. په افغانستان کې، چې بشردوستانه او پراختیايي فعالیتونه ډېری وخت سره تداخل لري، د ناورین خطر کمولو نښلول له اوږدمهاله پراختیايي موخو سره ځانګړی اهمیت لري.

دا نښلول کېدای شي لاندې برخې ولري:

• د ناورین خطر کمولو مدغم کول په ښوونې او روزنې، روغتیا، او معیشتي پروګرامونو کې
• د ناورین خطر کمولو کړنو همغږي کول د ټولنې له پراختیايي لومړیتوبونو سره
• د چمتووالي ترڅنګ د تابیا پیاوړتیا ته دوامداره پاملرنه

بېلګه:
د معیشت یوه پروژه د وچکالۍ لپاره د چمتووالي اقدامات مدغم کوي، چې هم د کورنیو د عاید ثبات پیاوړی کوي او هم د ناورین خطر راکموي.

دا ډول چلند د تمویل کوونکو لېوالتیا زیاتوي او د دوامدارو او اغېزمنو پایلو ملاتړ کوي.

8.11  د بېلګې ټیمپلېټ: د ناورین خطر کمولو کې د بودیجې د پلان کولو چک‌لېسټ

دا چک‌لېسټ مرسته کوي تر څو د ناورین خطر کمولو بودیجې بشپړې، متوازنې او واقعي طرحه شي.

9.11  د قضیې مطالعه: د ټولنې د سېلاب د مخنیوي تمویل او پایښت

پېښه:
یوه  غیردولتي سازمان په یوه خطرناکه سیمه کې د سېلاب د مخنیوي ملاتړ کاوه. پخوانۍ پروژې د ساتنې د نشتوالي او د ټولنې د محدود ګډون له امله ناکامې شوې وې.

ترسره شوي اقدامات:

• د ناورین خطر کمولو اړوند لګښتونه د اړوندو سکټوري بودیجو سره مدغم شول
• ټولنه د پلان جوړونې او پلي کولو په ټولو پړاوونو کې شامله شوه
• د مخنیوي ساده او ټیټ لګښت لرونکي اقدامات غوره شول
• د ساتنې مسؤلیتونه روښانه او موافقه پرې وشوه

پایلې:

• د سېلاب له امله زیانونه په څرګند ډول کم شول
• د ساتنې لګښتونه راکم شول
• د ټولنې مالکیت او ژمنتیا زیاته شوه

زده‌کړې:

• پایښت باید له پیل څخه په قصدي ډول پلان شي
• د ټولنې ګډون اوږدمهاله لګښتونه کموي
• روښانه او منظمه بودیجه د تمویل کوونکو باور پیاوړی کوي 

لنډیز

دې برخې د ناورین د خطر کمولو او بیړني چمتووالي په برخه کې د تمویل، د سرچینو بسیج، او د پایښت پر بنسټیز اهمیت تمرکز وکړ. پکې د ناورین د خطر کمولو کې د عام لګښت کټګورۍ، عملي بودیجوي لارې، او د ناورین خطر کمولو پانګونو د توجیه اغېزمنې ستراتیژۍ تشریح شوې. مادیول د سرچینو د متنوع بسیج ارزښت روښانه کړ او د ټولنې د مالکیت او د ظرفیت لوړونې له لارې یې پر پایښت ټینګار وکړ. د بېلګو، وسایلو، او یوې قضیې مطالعې له لارې یې وښودله چې سنجول شوی تمویل او له مخکې پلان شوی پایښت څنګه په افغانستان کې د ناورین خطر کمولو اوږدمهاله اغېزمنتیا پیاوړې کوي.