شپږمه برخه: مخکینی خبرداری او مخکینی اقدام

(Early Warning and Early Action)

موخې

د دې برخې تر پای پورې به ګډونوال د مخکیني خبرداري او مخکیني اقدام مفهوم او دا چې ولې د افغانستان د ناورین خطر په شرایطو کې حیاتي ارزښت لري، په روښانه ډول درک کړي. ګډونوال به دا هم تشریح کړي چې د مخکیني خبرداري سیستمونه په ملي، فرعي ملي، او ټولنیزو کچو کې څنګه فعالیت کوي، همدارنګه دا به روښانه کړي چې د مخکیني خبرداري معلومات څنګه پر وخت مخکیني اقدام ته اړول کېدای شي، او د تطبیق عامې ستونزې او ښې کړنلارې وپېژني. همدارنګه، ګډونوال به وکولای شي د مخکیني خبرداري او مخکیني اقدام مفاهیم د پروګرامونو په پلان جوړونه کې وکاروي تر څو د ژوند، معیشت، او بشردوستانه لګښتونو ضایع کېدل راکم کړي.

پېژندنه

په افغانستان کې، ډېر ناورینونه بې له کوم خبرداري پرته رامنځته کېږي. سېلابونه، وچکالۍ، سخت ژمي، او نور خطرونه ډېری وخت د پېژندل شوو فصلي او چاپېریالي بڼو له مخې رامنځته کېږي. سره له دې چې د خبرداري نښې موجودې وي، بیا هم د پام وړ زیانونه رامنځته کېږي، ځکه چې معلومات پر وخت اقدام ته نه اړول کېږي. مخکینی خبرداری او مخکینی اقدام یوه عملي لاره برابروي تر څو د ناورین اغېزې راکمې کړي، د دې له لارې چې پر وخت معلومات له روښانه او له مخکې هوکړه شوو کړنو سره ونښلول شي، مخکې له دې چې خطرونه په بیړنیو حالاتو بدل شي. دا مادیول مخکینی خبرداری او مخکینی اقدام د ناورین د خطر کمولو د اساسي عناصرو په توګه معرفي کوي او د همغږۍ، روښانه پرېکړه‌نیونې، له ټولنې سره د اغېزمنو اړیکو، او چمتووالي پر اهمیت ټینګار کوي، تر څو ژوند وژغورل شي، معیشتونه خوندي شي، او بشردوستانه لګښتونه راکم شي.

1.6  د مخکیني خبرداري او مخکیني اقدام درک کول

مخکینی خبرداری او مخکینی اقدام د ناورین د خطر کمولو او بیړني چمتووالي په چوکاټ کې له یو بل سره نږدې تړلي، خو جلا مفاهیم دي.

مخکینی خبرداری

مخکینی خبرداری هغه بهیر ته ویل کېږي چې پکې د احتمالي خطرونو په اړه معلومات پر وخت راټولېږي، تحلیل کېږي، او شریکېږي، تر څو وګړي، ټولنې، بنسټونه، او چارواکي وکولای شي د زیان د کمولو لپاره اقدام وکړي. مخکینی خبرداری یوازې د خطر د پېژندنې مانا نه لري؛ بلکې دا هم تضمینوي چې خبرداري خلکو ته په داسې بڼه ورسېږي چې هغوی یې په اسانه درک کړي او پرې باور ولري.

مخکینی اقدام

مخکینی اقدام هغو کړنو ته ویل کېږي چې د خطر د ناورین کېدو څخه مخکې، د مخکیني خبرداري د معلوماتو پر بنسټ ترسره کېږي. د مخکیني اقدام موخه دا ده چې د اغېزو له رامنځته کېدو مخکې، د خلکو تماس له خطر سره، د هغوی زیان اوښتل، او احتمالي تاوانونه راکم شي.

په افغانستان کې، مخکینی خبرداری او مخکینی اقدام ځانګړی اهمیت لري، ځکه چې:

·       ډېر خطرونه د اټکل وړ یا فصلي دي (سېلابونه، وچکالۍ، د ژمي توپانونه) ؛

·       د غبرګون ځنډ کېدای شي د ژوند او معیشت لوی زیانونه رامنځته کړي؛

·       د لاسرسي محدودیتونه له ناورین وروسته غبرګون ورو کولی شي؛ او

·       ټولنې ډېری وخت پر ځایي نښو او غیررسمي خبرداریو تکیه کوي.

مخکینی خبرداری پرته له مخکیني اقدام څخه محدود ارزښت لري. همدارنګه، مخکینی اقدام پرته له باور وړ خبرداري څخه کېدای شي د سرچینو د ضایع کېدو یا د ټولنې د بې‌باورۍ لامل شي. د ناورین د خطر اغېزمن کمول دې ته اړتیا لري چې دواړه په ګډه او همغږي توګه عملي شي.