دولسمه برخه: د ناورین خطر په کمولو او بیړنیو حالاتو کې رهبري، پرېکړه کولو، او اخلاقي اصول

(Leadership, Decision-Making, and Ethics in Disaster Risk Reduction (DRR) and Emergencies)

موخې

د دې برخې تر پای پورې به ګډونوال په افغانستان کې د د ناورین د خطر کمولو او بیړني چمتووالي په برخه کې د رهبري، پرېکړه‌کولو، او اخلاقي اصولو حیاتي رول درک کړي. ګډونوال به وتوانېږي چې د چمتووالي او بحراني حالاتو پر مهال اصولي او د شرایطو مطابق رهبري وکړي، د فشار او نامعلوم وضعیت تر لاندې باخبره او مسؤلانه پرېکړې وکړي، او هغه اخلاقي ننګونې اداره کړي چې عموماً د ناورینونو او بشري مرستو په چاپېریال کې رامنځته کېږي. هغوی به همدارنګه وکولای شي د کارکوونکو هوساینه پیاوړې کړي، بشري اصول وساتي، او د مسوولانه رهبري له لارې له ټولنو او شریکانو سره باور ټینګ کړي.

پېژندنه

رهبري، پرېکړه‌کول، او اخلاقي اصول د د ناورین خطر کمولو او بیړني چمتووالي د اغېزمنتیا بنسټیز عناصر دي، په ځانګړي ډول په هغو پېچلو او له فشار ډکو شرایطو کې لکه افغانستان. ناورینونه ډېر وخت له نیمګړو معلوماتو، سیالو لومړیتوبونو، او داسې پرېکړو سره مل وي چې د ټولنو او کارکوونکو پر ژوند، خوندیتوب، او باور ژور اغېز لري. دا مادیول د ناورین خطر کمولو انساني او اخلاقي اړخونه معرفي کوي او پر دې تمرکز کوي چې رهبري په بېلابېلو کچو کې څنګه د چمتووالي، د غبرګون د کیفیت، حساب‌ورکونې، او باور پر جوړېدو اغېز کوي. د ناورین خطر کمولو د پړاوونو په اوږدو کې د رهبري رولونو، د نامعلوم وضعیت تر لاندې پرېکړه‌کولو، اخلاقي اصولو، او د کارکوونکو هوساینې د څېړلو له لارې، دا مادیول د ناورینونو او بیړنیو حالاتو لپاره عملي، اصولي، او د شرایطو مطابق د رهبري واضح لارښود وړاندې کوي.

1.12  رهبري ولې د ناورین په خطر کمولو او بیړنیو شرایطو کې مهمه ده

د ناورین په خطر کمولو او بیړني چمتووالي کې یوازې تخنیکي پوهه بسنه نه کوي. د ناورین خطر کمولو د هڅو بریا یا ناکامي ډېری وخت د رهبري له کیفیت سره تړاو لري، په ځانګړي ډول د فشار، نامعلوم وضعیت، او بېړنۍ اړتیاوو پر مهال. په افغانستان کې، چې ناورینونه ډېر ځله له بې‌ځایه کېدو، ناامنۍ، او محدود لاسرسي سره یوځای کېږي، د ټولو کچو مشران اړ دي چې پر وخت داسې پرېکړې وکړي چې د خلکو پر ژوند، خوندیتوب، او باور مستقیم اغېز لري.

په ناورین په خطر کمولو کې رهبري یوازې تر لوړپوړو مدیرانو پورې محدوده نه ده. د ساحې همغږي کوونکي، د ټیم مشران، د ټولنې اسانتیا برابروونکي، او حتی رضاکاران هم د رهبري رول لوبوي، کله چې:

·       د وختي خبرداري معلومات تشریح کوي

·       د چمتووالي پلانونه فعالوي

·       له ټولنو سره اغېزمن ارتباط ساتي

·       له شریکانو سره همغږي کوي

·       له نیمګړو معلوماتو سره چټکې او مسؤلانه پرېکړې کوي

کمزوره رهبري کولای شي د ځنډ، ګډوډۍ، اخلاقي سرغړونو، او د ټولنو یا کارکوونکو د زیان سبب شي. برعکس، پیاوړې رهبري د سختو شرایطو سره سره ارام تصمیم‌نیونه، اغېزمنه همغږي، او اصولي عمل ممکنوي.

2.12  د ناورین خطر کمولو او بیړنیو پړاوونو په اوږدو کې د رهبري رول

د رهبري مسوولیتونه د د ناورین خطر کمولو او بیړني غبرګون د بهیر په بېلابېلو پړاوونو کې بدلون مومي.

د خطر په کمولو او چمتووالي کې رهبري

د چمتووالي پر مهال، مشران مسؤلیت لري چې:

·       د سم­لاسي عمل پر ځای پر فعاله او مخنیوي کوونکې پلان جوړونې ټینګار وکړي

·       د چمتووالي فعالیتونو ته وخت او سرچینې ځانګړې کړي

·       د ټولشموله خطر ارزونې او د ټولنې د ماناداره ښکېلتیا ملاتړ وکړي

·       ډاډ ترلاسه کړي چې پلانونه عملي دي او ټیمونه یې په بشپړ ډول درک کوي

بېلګه
د ساحې یو مدیر د سېلاب له موسم مخکې د چمتووالي پلان جوړونې ته لومړیتوب ورکوي، سره له دې چې د غبرګون غوښتنې ډېرې دي. د رهبرۍ دا تصمیم ټیم ته دا توان ورکوي چې د سېلاب پر مهال چټک، منظم، او اغېزمن اقدام وکړي، زیان کم کړي او پر کارکوونکو او ټولنو فشار راټیټ کړي.

د بیړنیو حالاتو پر مهال رهبري

د بیړنیو حالاتو پر مهال، د رهبري غوښتنې ډېرې لوړېږي. مشران باید:

·       له محدودو او متغیرو معلوماتو سره چټکې پرېکړې وکړي

·       سیال لومړیتوبونه او د سرچینو محدودیتونه په متوازن ډول اداره کړي

·       روښانه، ارام، او باور جوړوونکی ارتباط وساتي

·       د کارکوونکو خوندیتوب او رواني هوساینې څخه په فعاله توګه ملاتړ کړي

·       د فشار او ستونزو لاندې بشري اصول او اخلاقي معیارونه وساتي

په بحراني حالاتو کې اغېزمنه رهبري د پرېکنده‌توب ترڅنګ همدردي، اخلاقي پوهاوی، او مسؤلیت‌پذیري غواړي.

3.12  د نامعلوم وضعیت او فشار لاندې پرېکړه کول

د ناورین د خطر په کمولو او بیړنیو حالاتو کې پرېکړه کول ډېر کم د بشپړو او مثالي شرایطو لاندې ترسره کېږي. معلومات کېدای شي نیمګړي، یو له بل سره په ټکر کې، یا ډېر ژر بدلېدونکي وي. سره له دې، مشران بیا هم اړ دي چې پر وخت اقدام وکړي.