د ناورین خطر کمول او بیړنی چمتووالی د روزنې لارښود دوهمه برخه دوهم درس

سېلابونه (ناڅاپي سېلابونه او د سیندونو سېلابونه)

سېلابونه په ډېرو ولایتونو کې عام دي او په ځانګړي ډول په غرنیو سیمو کې په چټکۍ رامنځته کېږي. عام لاملونه یې دا دي:

·       په لنډ وخت کې شدید باران؛

·       د پسرلي پر مهال د واورو وېلې کېدل؛

·       بند شوي پلچکونه او د اوبو ایستلو ضعیف سیستم؛ او
د سېلاب ځپلو سیمو او وچو سیندونو خواته د خلکو د میشت ځایونه؛

بېلګه (د پروګرام تړاو):

که د اوبو، حفظ‌الصحې او نظافت پروګرام (WASH) تشنابونه د موسمي سیند ترڅنګ جوړ کړي، د سېلاب پر مهال دا تشنابونه د اوبو سرچینې ککړوي. د خطر پر بنسټ ډیزاین به تشنابونه له سېلابي سیمو لرې او خوندي ځای پر ځای کړي.

وچکالي

وچکالي د افغانستان تر ټولو لوړ زیان‌رسوونکو خطرونو څخه ده، ځکه چې د خوړو امنیت، د اوبو شتون، معیشتونه، او بې‌ځایه کېدل اغېزمنوي. د وچکالۍ اغېزې اکثراً ورو پیلېږي، خو پراخ او دوامدار اغېز لري. عامې پایلې یې دا دي:

·       د حاصلاتو کمېدل او د څارویو له منځه تلل؛

·       د خوړو د بیو لوړېدل او د پورونو زیاتوالی؛

·       د ماشومانو د خوارځواکۍ خطر زیاتېدل؛

·       پر ښځو او ماشومانو د اوبو راوړلو دروند بار؛ او

·       ښاري مرکزونو یا هغو سیمو ته کډه کول چې خوندي ګڼل کېږي.

کله چې څو پرله‌پسې فصلونه ناکام شي او کورنۍ د مقابلې لارې له لاسه ورکړي، وچکالي په “پټه بیړنۍ پېښه” بدلېږي.

بېلګه (د پروګرام تړاو):

د معیشت یو پروګرام تخمونه وېشي، خو د وچکالۍ تمایلات او د اوبو شتون په پام کې نه نیسي. بزګران لکه پخوا کښت کوي، خو باران نه کېږي او مداخله لږه ګټه لري. د خطر پر بنسټ کړنلاره به وچکالي‌ د زغم وړ کښتونه، د خاورې د رطوبت ساتنې کړنلارې، د اوبو راټولونه، او متنوع معیشتونه (لکه د کوچنۍ کچې چرګان، د کور باغچې؛ که ممکن وي، یا د مهارتونو ملاتړ) پکې شامل کړي.

د ځمکې ښوېدنې

د ځمکې ښوېدنې په غرنیو او غونډۍ لرونکو سیمو کې ډېرې رامنځته کېږي، په ځانګړي ډول له درنو بارانونو یا د واورو له چټک وېلې کېدو وروسته. خطر هغه وخت زیاتېږي کله چې:

·       کورونه پر لوړو غونډیو جوړ شي؛

·       ځنګل وهل د غونډیو ثبات کموي؛

·       سړکونه بې له مناسب اوبه ‌ایستلو سیستمونو څخه جوړ شي؛ او

·       مېشت ځایونه د ناپایدارو ډبرو او خاورې لاندې موقعیت ولري.

ځمکې ښوېدنې کولای شي سړکونه بند کړي، ټولنې ګوښه کړي، او کورونه په چټکۍ ویجاړ کړي، چې د سرپناه او بېرته رغولو لپاره بیړنیو اړتیاوو ته لاسرسی کموي.