د ناورین خطر کمول او بیړنی چمتووالی د روزنې لارښود دیارلسمه برخه دوهم درس

اصلي پېژندل شوي خطرونه

·       د سیند غاړو ته نږدې جوړ شوي کورونه

·       د اوبو ایستلو سیستم کمزوری یا بند شوی

·       د لومړني خبرداري د پیغامونو محدود خپرېدل

·       د ښځو تر مشرۍ لاندې د کورنیو لوړه زیان‌ رسېدنه

د ناورین خطر کمولو پلي شوي اقدامات

·       د ټولنې له ګډون سره د خطر نقشه‌کښنه

·       د ناورین خطر کمولو ټولنیزو کمېټو جوړول

·       د لارو پاکولو اوبو ایستل او منظمه ساتنه

·       د خبرداري ساده نښو او سیګنالونو رامنځته کول

·       د زیان‌منو کورنیو لپاره هدفمند ملاتړ

پایلې

·       کورونو ته د سېلاب له امله د زیان کچه کمه شوه

·       شتمنۍ او څاروي له وخت وړاندې خوندي ځایونو ته ولېږدول شول

·       د ټولنو او غیر دولتي بنسټونو ترمنځ همغږي ښه شوه 

ترلاسه شوې زده‌کړې

·       د ټولنې ګډون د اقداماتو اغېز زیاتوي

·       کوچني او ټیټ‌لګښته اقدامات هم د خطر په کمولو کې لوی رول لري

·       شمولیت د ټولنې عمومي مقاومت پیاوړی کوي

4.13  د قضیې مطالعه 2: د وچکالۍ لپاره چمتووالی او د معیشت ساتنه

سیمه‌ییز وضعیت

یوه نیمه‌وچه سیمه په پرله‌پسې ډول د وچکالۍ سره مخ ده چې د حاصلاتو او مالدارۍ پر تولید ناوړه اغېز کوي. ډېری کورنۍ په باران‌پاله کرنه متکي دي.

اصلي پېژندل شوي خطرونه

·       د اوبو سرچینو کمېدل

·       د عایداتو راټیټېدل او د خوړو نه‌خوندیتوب

·       د ماشومانو د خوارځواکۍ زیاتوالی

·       د کاري عمر لرونکو نارینه‌وو موقتي کډوالي

پلي شوي د چمتووالي او د خطر کمولو اقدامات

·       د خطر تحلیل موسمي او دوامداره څارنه

·       د وچکالۍ پر وړاندې مقاوم کرنیز فصلونه ترویجول

·       د اوبو سپما او د اوبو راټولولو ساده لارې

·       د معیشت د تنوع ملاتړ

·       د تغذیې د وضعیت وختي ارزونه

پایلې

·       د کورنیو د مقابلې وړتیا لوړه شوه

·       د څارویو د تلف کېدو کچه کمه شوه

·       د خوړو د خوندیتوب ستونزې له وخته تشخیص شوې

ترلاسه شوې زده‌کړې

·       د وچکالۍ چمتووالی وختي اقدام ته اړتیا لري

·       د معیشت پر بنسټ د خطر کمول اوږدمهاله اغېزې کموي

·       د شاخصونو منظمه څارنه د پر وخت پرېکړو ملاتړ کوي

5.13  د قضیې مطالعه 3: په ښاري چاپېریال کې د زلزلې لپاره چمتووالی

سیمه‌ییز وضعیت

یوه ښاري سیمه چې په زلزله‌خیزه حوزه کې موقعیت لري، له ګڼو غیرپلاني مېنو او کمزورو ساختماني جوړښتونو څخه جوړه ده. د نفوس لوړ تمرکز، تنګې لارې او د ودانیو ټیټ کیفیت د زلزلې پر مهال د تلفاتو او ګډوډۍ خطر زیاتوي.

اصلي پېژندل شوي خطرونه

·       غیرمعیاري او کمزوري کورونه

·       د تګ راتګ تنګې او محدودې لارې

·       د زلزلې پر مهال د خوندي چلند په اړه کم پوهاوی

·       د نفوس لوړ تراکم

د چمتووالي او د ناورین د خطر کمولو پلي شوي اقدامات

·       د ټولنې لپاره د زلزلې د خوندي چلند په اړه د پوهاوي ناستې

·       د بیړني تخلیې لپاره د خلاصو او خوندي ځایونو تثبیت

·       د خوندي ساختماني کړنلارو په اړه بنسټیز او عملي لارښود

·       له نږدې روغتیايي مرکزونو سره همغږي او د همکارۍ پیاوړتیا

پایلې

·       د زلزلې پر مهال د خوندي چلند په اړه د خلکو پوهاوی زیات شو

·       د کورنیو په کچه د چمتووالي کچه لوړه شوه

·       د تخلیې لارې او ترتیبات روښانه او عملي شول

ترلاسه شوې زده‌کړې

·       پوهاوی او مخکېنی چمتووالی په ژوند ژغورلو کې مهم رول لري

·       په ښاري سیمو کې د ناورین خطر کمول منظمې همغږۍ او پلان ته اړتیا لري

·        ساده او ټیټ لګښت اقدامات هم کولی شي خطر په پام وړ ډول کم کړي

6.13  عملي تمرین 1: د ټولنې د خطر تحلیل تمثیلي تمرین

موخه

د خطر، زیان‌رسېدنې او وړتیا د عملي تحلیل تمرین کول.

د تمرین چوکاټ

ګډونوال په ډلو وېشل کېږي او هرې ډلې ته د یوې فرضي ټولنې تفصیلي پېژندپاڼه ورکول کېږي، چې پکې شامل وي:

·       جغرافیایي موقعیت او د خطرونو ډولونه

·       د نفوس ځانګړتیاوې او ټولنیز جوړښت

·       د خلکو معیشت او بنسټیزې زیربناوې

·       پخوانیو ناورینونو تجربې او اغېزې

دندې

·       د اصلي خطرونو پېژندنه

·       د زیان‌رسېدنې او وړتیا ارزونه

·       د خطرونو لومړیتوب ټاکل

·       د ناورین د خطر کمولو عملي اقدامات وړاندیز کول

تمه شوې زده‌کړې

·       د تحلیلي او انتقادي فکر پیاوړتیا

·       د ټولنې د لیدلوري او تجربو ارزښت درک کول

·       د ناورین خطر کمولو مفاهیمو عملي او واقعي تطبیق

7.13  عملي تمرین 2: د بیړني چمتووالي د پلان جوړولو سناریو

موخه

د چمتووالي، پرېکړه‌نیونې او همغږۍ عملي تمرین.

سناریو

په یوه سېلاب‌خیزه سیمه کې، چې اداره پکې فعالیت لري، د سختو او پرله‌پسې بارانونو وړاندوینه شوې ده.

دندې

·       د اقدام د پیل نښې پېژندل

·       د وختي اقدام اړوند پرېکړې کول

·       رول او مسوولیتونه په روښانه ډول ټاکل

·       د همغږۍ، اړیکو او معلوماتو د شریکولو پلان جوړول

تمه شوې زده‌کړې

·       د وختي اقدام د میکانیزمونو ښه درک

·       د روښانه رول او مسوولیتونو اهمیت

·       د وخت تر فشار لاندې اغېزمنه همغږي او پرېکړه‌نیونه

8.13  عملي تمرین 3: د شمولیت او خوندیتوب په اړه تامل

موخه

د شمولیت او خوندیتوب د اصولو ژور درک او عملي پیاوړتیا.

دندې

ګډونوال د لاندې پوښتنو پر بنسټ فکر او بحث کوي:

·       په ورکړل شوې سناریو کې کوم کسان او ډلې تر ټولو زیات له خطر سره مخ دي؟

·       د بېلابېلو ډلو لپاره کوم ټولنیز، فزیکي یا معلوماتي خنډونه شته؟

·       د خوندیتوب احتمالي خطرونه څنګه کمېدای او مدیریت کېدای شي؟

تمه شوې زده‌کړې

·       په پرېکړه‌نیونه کې د ساتنې او خوندیتوب ملاحظاتو منظم ادغام

·       د ناارادي او پټ خطرونو په اړه لوړ پوهاوی

·       د اخلاقي او مسؤلانه پرېکړه‌نیونې پیاوړتیا

9.13  د ګډونوالو په خپلو سازماني چوکاټونو کې د زده‌کړو تطبیق

ګډونوال هڅول کېږي چې د دې برخې زده‌کړې د خپل سازمان د عملي کار له واقعیت سره ونښلوي.

د تامل پوښتنې

·       زموږ په اوسنیو پروګرامونو کې د ناورین د خطر کمولو کوم اقدامات شته؟

·       د چمتووالي، شمولیت یا خوندیتوب په برخه کې اصلي تشې کومې دي؟

·       کوم کوچني، عملي او فوري بدلونونه کولای شو سمدستي پلي کړو؟

·       څنګه کولای شو د زده‌کړې، همغږۍ او حساب‌ورکونې بهیر پیاوړی کړو؟

سازمانونه کولای شي د همدې تاملونو پر بنسټ د د ناورین خطر کمولو او بیړني چمتووالي د ښه‌والي لپاره مشخص عملي کاري ټکي تعریف کړي.

10.13  د بېلګې فورمه: د ناورین خطر کمولو د عمل پلان کاري پاڼه

دا کاري پاڼه یوه عملي وسیله ده چې له ټیمونو سره مرسته کوي څو پېژندل شوي د ناورین خطرونه په روښانه، عملي او د تعقیب وړ ګامونو واړوي. دا فورمه خطرونه له مشخصو اقداماتو، مسوول اشخاصو او واقعي مهالویش سره نښلوي، چې د سازماني او ټولنیز چمتووالي پیاوړتیا اسانه کړي.

دا کاري پاڼه د ټیمي پلان جوړونې ناستو او ساحوي ارزونو لپاره د اړتیا سره سم بدلېدای شي.

لنډیز

دا برخې د افغانستان له شرایطو سره سم، د واقعي قضیو، تمثیلي تمرینونو او عملي فعالیتونو له لارې د ناورین د خطر کمولو او بیړني چمتووالي عملي تطبیق ته ځانګړې پاملرنه وکړه. مادیول وښوده چې څنګه د ناورین خطر کمولو وسایل او لارې چارې په کلیوالي او ښاري چاپېریالونو کې، او د بېلابېلو خطرونو لکه سېلاب، وچکالي او زلزله پر وړاندې په اغېزمن ډول کارېدلی شي. د تمثیل، تامل او د عمل پلان جوړونې له لارې، ګډونوال وهڅول شول چې زده‌کړه په عملي اقدام بدله کړي او د خپلو سازمانونو دننه د ناورین خطر کمولو تطبیق لا پیاوړی کړي.