د ناورین خطر کمول او بیړنی چمتووالی د روزنې لارښود نهمه برخه دریم درس

بېلګه:
یوه ټولنه د ناورین خطر کمولو کمېټه د چمتووالي توکي وېشي. د ساتنې له لارښوونو پرته، ځینې کسان د مرستې په بدل کې د امتیاز غوښتنې احساس کوي. د ساتنې روزنه، روښانه معیارونه او د شکایت میکانېزمونه د دې خطر کچه راکموي.

5.9  د ناورین په خطر کمولو فعالیتونو کې د ساتنې اصلي کول

د ساتنې اصلي کول دا معنا لري چې د ساتنې اړوند خطرونه د ناورین د خطر کمولو او د بیړني چمتووالي په ټولو فعالیتونو کې په منظم او دوامدار ډول په پام کې ونیول شي.

هغه مهمې پوښتنې چې باید تل وپوښتل شي، دادي:

·       ایا دا فعالیت د ټولو ډلو لپاره خوندي دی؟

·       ایا دا د زیان پر وړاندې د خلکو مخامخ کېدل زیاتوي که راکموي؟

·       ایا خدمتونه پرته له تبعیضه د ټولو لپاره د لاسرسي وړ دي؟

·       ایا له خلکو سره په وقار او درناوي چلند کېږي؟

·       ایا د فیډبک او شکایت لپاره خوندي میکانېزمونه موجود دي؟

د ساتنې اصلي کول په ټولو سکتورونو کې د تطبیق وړ دي، نه یوازې په یو ځانګړي فعالیت کې.

بېلګه:
د سېلاب د تخلیې یوه سرپناه پرته له رڼا او د ښځو او نارینه‌وو لپاره د جلا ځایونو جوړه شوې ده. ښځې او نجونې د شپې له خوا د سرپناه کارول ناامن ګڼي. د ساتنې اصلي کول به د رڼا برابرول، د سرپناه مناسب ترتیب، د ټولنې څارنه او خوندي لاسرسی په پام کې ونیسي.

6.9  د ناورین په خطر کمولو کې د شمولیت او ساتنې عملي مدغم کول

غیردولتي سازمانونه او د ملکي خدمتونو ادارې کولای شي شمولیت، جنسیت او ساتنه د مشخصو او عملي ګامونو له لارې د ناورین خطر کمولو په فعالیتونو کې مدغم کړي.

د خطر د ارزونې پر مهال

·       له ښځو او سړو سره جلا بحثونه ترسره کول، که له فرهنګي او عملي پلوه مناسب وي

·       معلولیت لرونکي کسان او د هغوی پالونکي شاملول

·       د ناورین پر مهال د ساتنې احتمالي خطرونو په اړه پوښتنې کول

·       خبرداریو، سرپناه او خدمتونو ته د لاسرسي خنډونه پېژندل

د چمتووالي د پلان جوړونې پر مهال

·       د تخلیې ټولشموله ترتیبات په پلان کې شاملول

·       د مخکیني خبرتیا پیغامونه د ټولو لپاره د لاسرسي وړ کول

·       د بېلابېلو ډلو لپاره د سرپناه خوندي انتخابونه پېژندل

·       د ساتنې د تمرکز اشخاص ټاکل

د تطبیق پر مهال

·       کارکوونکو او رضاکارانو ته د ساتنې او د جنسي استثمار او ناوړه استفادې د مخنیوي روزنه ورکول

·       د فعالیتونو پر مهال د ساتنې خطرونه په دوامدار ډول څارل

·       د ټولنې فیډبک او شکایت ته فعال فرصت ورکول

7.9  د بېلګې وسیله 1: د ناورین خطرکمولو فعالیتونو لپاره د شمولیت او جنسیت چک‌لېسټ

دا چک‌لېسټ د پلان جوړونې، تطبیق او بیاکتنې په پړاوونو کې د عملي وسیلې په توګه کارېدلی شي.

8.9 د بېلګې وسیله 2: د چمتووالي په فعالیتونو کې د ساتنې مدغم کول

·       د کارکوونکو او رضاکارانو له‌خوا د چلند اصولو لاسلیک

·       د ساتنې او PSEA بنسټیزه پېژندنه

·       د ګټه‌اخیستونکو د ټاکنې روښانه او شفاف معیارونه

·       د فیډبک او شکایت محرم او خوندي میکانېزم

·       د ساتنې تمرکز ټاکل شوی شخص

د کارونې بېلګه:
د ټولنې د چمتووالي له روزنې مخکې، اسانتیا برابروونکي دا چک‌لېسټ بیا ګوري تر څو ډاډ ترلاسه شي چې ټول اړین د ساتنې تدابیر په ځای دي.

9.9  د قضیې څېړنه: د سېلاب ټولشموله او خوندي چمتووالی

پېښه:

د سېلابونو له پلوه یوه زیان‌منه ټولنه د بې‌ځایه شوو کورنیو، د ښځو تر مشرۍ لاندې کورنیو او د معلولیت لرونکو کسانو څخه جوړه ده. د چمتووالي پخوانۍ هڅې یوازې پر فزیکي زیربناوو تمرکز درلود.

ترسره شوي اقدامات

·       له ښځو او د معلولیت لرونکو کسانو سره جلا مشورې ترسره شوې

·       د تخلیې په پلانونو کې د مرستې اړتیا لرونکو کسانو لپاره ځانګړی ملاتړ شامل شو

·       د خبرداریو پیغامونه د څو بېلابېلو لارو له لارې شریک شول

·       د ساتنې تمرکز اشخاص وټاکل شول

·       د فیډبک او شکایت میکانېزم رامنځته شول

پایلې

·       ډېرو کورنیو پر وخت خبرداری ترلاسه کړ

·       تخلیه خوندي، منظم او چټکه ترسره شوه

·       د ساتنې اړوند پېښې کمې شوې

·       د ټولنې باور په پروګرامونو زیات شو

اساسي زده‌کړه

د ناورین ټولشموله او خوندي د خطر کمول نه یوازې اغېزمن، بلکې پایدار هم وي.

لنډیز

دې برخې د ناورین په خطر کمولو او بیړني چمتووالي کې د شمولیت، جنسیت او ساتنې حیاتي اهمیت تشریح کړ. پکې څرګنده شوه چې د ناورین خطرونه او اغېزې د جنسیت، معلولیت او ټولنیزو فکتورونو له مخې توپیر لري او ولې باید دا توپیرونه د افغانستان په شرایطو کې جدي ونیول شي. مادیول ساتنه او د جنسي استثمار او ناوړه استفادې مخنیوی د بنسټیزو مسوولیتونو په توګه روښانه کړل او د ساتنې اصلي کول یې د عملي تګلارې په توګه معرفي کړل. د تشریحاتو، بېلګو، عملي وسیلو او یوې قضیې څېړنې له لارې وښودل شول چې ټولشموله او خوندي د ناورین خطر کمولو اغېزمنتوب، حساب‌ورکونې او ټولنیز مقاومت د پیاوړتیا لامل ګرځي.