د ناورین خطر کمول او بیړنی چمتووالی د روزنې لارښود څلورمه برخه دوهم درس

       2.4  د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمولو اصول او ګټې

د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمول د هغو اصولو له مخې پر مخ وړل کېږي چې دا کړنلاره له پورته څخه ښکته یا یوازې تخنیکي تګلارو څخه جلا کوي.

د  ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمول بنسټیز اصول
1. ګډون او شمولیت

د ټولنې غړي په فعاله توګه د خطرونو په پېژندنه، د کړنو په پلان جوړونه، او د پرمختګ په څارنه کې ګډون کوي. په دې کې ښځې، سړي، ځوانان، زاړه کسان، معلول کسان، او حاشیوي ډلې شاملې دي.
2. د ځایي پوهې کارول

ټولنې د ځایي خطرونو بڼې، فصلي بدلونونه، او تاریخي اغېزې ښه پېژني. دا پوهه د تخنیکي ارزونو بشپړونه کوي او د عملي پرېکړو کیفیت لوړوي.
3. مالکیت او ځواکمنتیا

ټولنې د پرېکړه‌نیونې په بهیر کې په فعاله توګه ښکېلې وي، چې دا کار د ژمنتیا کچه لوړه کوي او د مداخلاتو پایښت پیاوړی کوي.
4. پر خطر متمرکز چلند

د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمول د خطر بنسټیز لاملونه په نښه کوي، نه دا چې یوازې د بیړني غبرګون پر کړنو تمرکز وکړي.
5. له بهرنیو سیستمونو سره اړیکې

د ټولنې کړنې د بنسټیزو، ولسوالیو، او ملي کچې د چمتووالي او غبرګون له میکانېزمونو سره منظمې اړیکې ټینګوي.

په افغانستان کې د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمولو ګټې

·       د بیړنیو حالاتو پر مهال چټک او اغېزمن ځایي غبرګون؛

·       د خطر د کمولو ډېر مناسب، عملي، او د ټولنې له‌خوا منل شوي اقدامات؛

·       د مداخلاتو د پایښت د کچې لوړوالی؛

·       پرله‌پسې بهرنیو مرستو ته د اړتیا کمېدل؛ او

·       د ټولنیز یووالي او ګډ اقدام پیاوړتیا.

بېلګه:

په یوه سېلاب‌ځپلي کلي کې، یو غیردولتي بنسټ د ټولنې له فعال ګډون پرته محافظتي دېوالونه جوړوي. دا دېوالونه سم نه ساتل کېږي او یوه برخه یې د ساختماني موادو لپاره لرې کېږي. په مقابل کې، نږدې بل کلی د د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمولو له لارې ګډ کار کوي، د سېلاب خطرونه په ګډه پېژني، د ساتنې پر اقداماتو هوکړه کوي، او د ساتنې مسوولیتونه روښانه ټاکي. د وخت په تېرېدو سره، دویم کلی لږ زیان ویني او جوړښتونه ساتي.

3.4  له ټولنو او ځایي جوړښتونو سره ښکېلتیا

د ټولنې پر بنسټ د ناورین خطر د اغېزمن کمول د معنادارې ټولنیزې ښکېلتیا څخه پیلېږي. دا بهیر وخت، باور، او روښانه اړیکو ته اړتیا لري.

د ځایي جوړښتونو درک کول

په افغانستان کې، ټولنې ډېری وخت رسمي او غیررسمي جوړښتونه لري چې پر پرېکړه‌نیونه اغېز کوي، لکه:

·       سپین‌ږیري یا د شورا غړي؛

·       دیني مشران؛

·       د ښځو ډلې (رسمي یا غیررسمي) ؛

·       د ځوانانو ډلې؛ او

·       د ټولنې رضاکاران.

دا درک کول ډېر مهم دي چې څوک نفوذ لري، پرېکړې څنګه کېږي، او د چا غږونه ډېر ځله له پامه غورځول کېږي.

د اغېزمنې ټولنیزې ښکېلتیا ګامونه
1. لومړنی تماس او د باور جوړول

o      د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمولو موخه په روښانه ډول تشریح کول؛

o      له غیرواقعي تمو د رامنځته کېدو مخنیوی؛ او

o      د رولونو او محدودیتونو په اړه شفاف چلند.

2. ټولشموله ګډون

o      د ښځو او حاشیوي ډلو لپاره د خوندي فضاوو رامنځته کول؛

o      که د کلتوري پلوه مناسب وي، جلا بحثونه کارول؛ او

o      دا ډاډمنول چې معلومات په د لاسرسي وړ بڼو شریکېږي.

3. د خطرونو یو ځایي پېژندنه

o      د ګډون‌محوره وسایلو لکه نقشه‌کولو او فصلي کلیندرونو کارول؛ او

o      د پخوانیو ناورینونو او زده‌کړو په اړه د بحث هڅونه.

4. ګډ پلان جوړونه او لومړیتوب ټاکنه

o      د عملي کېدو وړ او د ځای له پلوه د منلو وړ کړنې پېژندل؛ او

o      د فوري اړتیاوو او اوږدمهاله د خطر کمولو ترمنځ توازن ساتل.

5. دوامداره اړیکه او نظر راټولونه

o      د پرمختګ په اړه منظم معلومات شریکول؛ او

o      د ټولنې د نظریاتو پر بنسټ د پلانونو سمون. 

بېلګه:

په یوه محافظه‌کاره کلیوالي سیمه کې، ښځې ډېر کم په ګډو ناستو کې ګډون کوي. یو پروګرام د ناورین د خطرونو په اړه د ښځو لپاره جلا بحثونه تنظیموي. ښځې د سېلابونو پر مهال د اوبو د راوړلو د لارو له خطرونو یادونه کوي او بدیلې خوندي لارې وړاندیز کوي. دا موندنې د ټولنې د خطر د کمولو په پلان کې مدغم کېږي.

4.4  د ټولنیزو کمېټو او رضاکارانو رول

ټولنیزې کمېټې او رضاکاران د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمولو د پلي کېدو مرکزي ستنې دي. هغوی د فعالیتونو په تنظیم، د معلوماتو په شریکولو، او د ناورینونو څخه مخکې او د هغوی پر مهال د کړنو په همغږۍ کې مهم او عملي رول لري.

د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمولو کمېټې

یوه ټولنه د ناورین د خطر کمول کمېټه عموماً لاندې دندې ترسره کوي:

·       د ټولنې د بېلابېلو ډلو استازولي کوي؛

·       د خطر د کمولو او چمتووالي فعالیتونه همغږي کوي؛

·       د ټولنې او بهرنیو بنسټونو ترمنځ د اړیکې د پُل په توګه عمل کوي؛ او

·       د مخکیني خبرداري د خپرولو او بیړني غبرګون ملاتړ کوي.

کمېټې باید دا ځانګړتیاوې ولري:

·       ټولشمولې او شفافې وي؛

·       روښانه صلاحیت او مسوولیت ولري؛

·       مناسبه روزنه او دوامداره ملاتړ ترلاسه کړي؛ او

·       د ټولنې پر وړاندې حساب‌ورکوونکې وي.

بېلګه:

په یوه سېلاب‌ځپلې سیمه کې، د ټولنې پر بنسټ د ناورین د خطر کمولو یوه کمېټه د ورښت د څارنې یو ساده سیستم ساتي او د کورنیو سره د خبرداري پیغامونه شریکوي. کله چې درانه بارانونه پیل شي، کمېټه کورنیو ته خبر ورکوي چې څاروي او ارزښتمن توکي لوړو سیمو ته ولېږدوي، چې دا کار د زیانونو کچه راکموي.

د ټولنې رضاکاران

رضاکاران د لاندې عملي کړنو ملاتړ کوي:

·       د مخکیني خبرداري پیغامونو خپرول؛

·       لومړنۍ مرستې او بنسټیز لټون او ژغورنه؛

·       د زیان‌منو کورنیو د تخلیې ملاتړ؛ او

·       د زیانونو او اړتیاوو راپور ورکول.

رضاکاران باید بنسټیزه روزنه، روښانه ځای، او مناسبه پېژندنه ترلاسه کړي. له کافي ملاتړ پرته پر رضاکارانو ډېر بار اچول کولی شي ستړیا، بې‌لېوالتیا، او د ګډون کمښت رامنځته کړي.