پنځمه برخه: د بیړني چمتووالي پلان جوړونه

 (Emergency Preparedness Planning)

 موخې

د دې مادیول تر پای پورې، ګډونوال به د افغانستان په لوړ خطر لرونکي او نازکو شرایطو کې د بیړني چمتووالي د پلان جوړونې موخه او اهمیت په روښانه ډول درک کړي. ګډونوال به وکولای شي د بیړني چمتووالي د پلان اساسي برخې تشریح کړي، د بنسټیز (سازماني) او د ټولنې د کچې د احتیاطي پلان جوړونې ترمنځ روښانه توپیر وکړي، د سناریو پر بنسټ پلان جوړونه او د فعالېدو میکانېزمونه (triggers) وکاروي، او د بیړنیو حالاتو پر مهال رولونه او مسوولیتونه په څرګند ډول تعریف کړي. همدارنګه، ګډونوال به وکولای شي د چمتووالي د پلان جوړونې له لارې چمتووالی، همغږي، او پر وخت غبرګون پیاوړی کړي او د بحرانونو پر مهال ګډوډي او ځنډ راکم کړي.

پېژندنه

د افغانستان په ناورین‌ځپلو او نازکو شرایطو کې، بیړني حالتونه ډېر ځله له لږ یا هېڅ مخکیني خبرداري پرته رامنځته کېږي او په چټکۍ سره پراخېږي. کله چې د چمتووالي اقدامات کمزوري وي یا شتون ونه لري، غبرګونونه اکثره وخت له ځنډ، ناسمې همغږۍ، او کمې اغېزمنتیا سره مخ کېږي، چې دا د اغېزمنو خلکو لپاره زیان زیاتوي. د بیړني چمتووالي پلان جوړونه یو منظم چوکاټ برابروي تر څو احتمالي سناریوګانې مخکې له مخکې وارزول شي، رولونه روښانه شي، او عملي ترتیبات د بحران له رامنځته کېدو وړاندې برابر شي. دا مادیول د بیړني چمتووالي پلان جوړونه د ناورین د خطر کمولو د یوه اساسي عنصر په توګه معرفي کوي او پر مخکښ پلان جوړونې، همغږۍ، او مخکیني اقدام ټینګار کوي، تر څو د بیړنیو حالاتو پر مهال چمتووالی ښه او ګډوډي، ځنډ، او زیانونه راکم شي.

1.5  د بیړني چمتووالي د پلان جوړونې موخه او اهمیت

د بیړني چمتووالي پلان جوړونه هغه بهیر دی چې پکې احتمالي بیړني سناریوګانې پېژندل کېږي او عملي ترتیبات د ناورین له رامنځته کېدو وړاندې برابرېږي. د دې بهیر موخه دا ده چې بنسټونه، ټولنې، او سیستمونه وکولای شي د خطرونو د پېښېدو پر مهال په چټک، اغېزمن، او همغږي ډول غبرګون وښيي.

په افغانستان کې، د چمتووالي پلان جوړونه ځانګړی اهمیت لري، ځکه چې:

·       ناورینونه په پرله‌پسې ډول او ډېری وخت فصلي رامنځته کېږي؛

·       اغېزمنو سیمو ته لاسرسی کېدای شي د هوا، ناامنۍ، یا اداري محدودیتونو له امله وځنډېږي؛

·       د اکمالاتي لارو ګډوډي په چټکۍ سره رامنځته کېږي؛

·       ټولنې کېدای شي د اوږدې مودې لپاره منزوي پاتې شي؛ او

·       بشردوستانه سرچینې محدودې دي او باید په اغېزمن او هدفمند ډول وکارول شي.

له چمتووالي پرته، بیړنی غبرګون اکثره ورو، سم­لاسي، او ټوټه‌ټوټه وي. پرېکړې د فشار لاندې نیول کېږي، رولونه روښانه نه وي، او سرچینې کېدای شي پر وخت هغو کسانو ته و نه رسېږي چې تر ټولو زیاتې اړتیاوې لري.

د بیړني چمتووالي پلان جوړونه مرسته کوي چې:

·       د ژوند د ضایع کېدو او کړاو کچه راکمه شي؛

·       ګډوډي او د کار تکرار کم شي؛

·       پرېکړه‌نیونه چټکه او منظم شي؛

·       د اړوندو بنسټونو ترمنځ همغږي پیاوړې شي؛ او

·       اغېزمنو خلکو ته حساب‌ورکوونه لا غښتلې شي.

بیړنی چمتووالی د ناورین د خطر کمولو څخه جلا فعالیت نه دی. دا د خطر د کمولو یوه اساسي برخه ده چې د اوږدمهاله مخنیوي او فوري غبرګون ترمنځ تشه ډکوي.

2.5  د بیړني چمتووالي پلان اساسي برخې

د بیړني چمتووالي یو اغېزمن پلان باید عملي، واقعي، او د ځانګړو شرایطو له مخې برابر وي. دا پلان باید دومره ساده وي چې د فشار او بېړني حالت پر مهال په اسانه وکارول شي، او په عین وخت کې دومره روښانه او مفصل وي چې د عمل لپاره دقیق لارښود وړاندې کړي.