د ناورین خطر کمول او بیړنی چمتووالی د روزنې لارښود لسمه برخه دریم درس

5.10  په ناورین خطر کمولو کې اغېزمنو خلکو ته حساب‌ورکونه

اغېزمنو خلکو ته حساب‌ورکونه هغه ژمنتیا ده چې له مخې یې سازمانونه ډاډمنوي چې ټولنې:

• د فعالیتونو او پرېکړو په اړه خبر وي
• په ماناداره توګه ګډون وکړای شي
• وکولای شي خپل نظرونه، شکایتونه او اندېښنې شریکې کړي
• وویني چې د دوی اندېښنو ته رسېدنه کېږي

په ناورین خطر کمولو کې حساب‌ورکونه یوازې په بیړني غبرګون پورې محدود نه دي، بلکې باید د چمتووالي او د خطر کمولو په ټولو پړاوونو کې تطبیق شي.

ولې حساب‌ورکونه د ناورین په خطر کمولو کې مهم دي؟

حساب‌ورکونه:

• د سازمانونو او ټولنو ترمنځ باور پیاوړی کوي
• د ناورین خطر کمولو اقداماتو اړوندتیا او منل کېدل زیاتوي
• ناڅاپي خطرونه یا د شمولیت تشې په ګوته کوي
• دوام او ټولنیز مالکیت پیاوړی کوي

په افغانستان کې، چېرې چې ټولنو ښايي د لنډمهالو یا نابرابرو مداخلو تجربه لرلې وي، حساب‌ورکونه د اعتبار د ساتلو لپاره خورا مهم دی.

6.10  د نظر او شکایت میکانیزمونه

د نظر او شکایت میکانیزمونه ټولنو ته دا امکان برابروي چې خپلې اندېښنې، وړاندیزونه یا شکایتونه په خوندي او محرم ډول شریک کړي.

د اغېزمنو نظر او شکایت میکانیزمونو ځانګړتیاوې

اغېزمن میکانیزمونه باید:

• ښځو، سړو او څنډه شوو ډلو ته د لاسرسي وړ وي
• د کلتوري شرایطو سره سمون ولري
• محرم او خوندي وي
• ټولنو ته په روښانه ډول تشریح شي
• د تعقیب او ځواب ورکولو له پروسې سره تړلي وي

د بېلګې وسیله 2: د نظر او شکایت میکانیزم ساده طرحه

ممکنې لارې

• د ټولنې د تماس ټاکل شوي کسان (نارینه او ښځینه)
• په خوندي ځایونو کې د وړاندیز صندوقونه
• د نظر او شکایت لپاره د ټیلیفون شمېره
• د ټولنې منظمې غونډې

لږ تر لږه اړتیاوې

• د موخې روښانه تشریح
• د حساسو موضوعاتو محرم مدیریت
• د ځواب او تعقیب لپاره ټاکل شوې پروسه

بېلګه:
یوه ټولنه اندېښنه څرګندوي چې د تخلیې لارې د ماشومانو لپاره خوندي نه دي. د نظر او شکایت میکانیزم له لارې دا معلومات د پروژې ټیم ته رسېږي، چې په پایله کې لارې سمېږي او خوندیتوب ښه کېږي.

7.10  په ناورین خطر کمولو کې د شمولیت، جنسیت او ساتنې څارنه

څارنه باید دا هم وارزوي چې ایا د ناورین د خطر کمولو فعالیتونه رښتیا هم ټولشموله او خوندي دي که نه.

مهمې پوښتنې:

• ایا ښځې او څنډه شوې ډلې د پلان جوړونې او پرېکړه‌نیونې په بهیر کې مانادار ګډون لري؟
• ایا د مخکیني خبرداري پیغامونه ټولو ډلو ته پر وخت رسېږي؟
• ایا د ناورین خطر کمولو فعالیتونه ناڅاپي ډول نوي د ساتنې خطرونه نه رامنځته کوي؟
• ایا د خوندیتوب تدابیر په سمه توګه فعال او اغېزمن دي؟

د بېلګې وسیله 3: د شمولیت او ساتنې د څارنې چک‌لېسټ

دا چک‌لېسټ د منظمې څارنې د لیدنو پر مهال کارول کېدای شي.

8.10  د قضیې مطالعه: د څارنې او زده کړې له لارې د سېلاب د چمتووالي ښه کول

شرایط
یو غیر دولتي سازمان په څو ولسوالیو کې د سېلاب د چمتووالي فعالیتونه پلي کوي. سره له دې چې روزنه او پلان جوړونه شوې، په ځینو سیمو کې د سېلاب اغېزې لا هم لوړې پاتې دي.

د څارنې موندنې:

• د مخکیني خبرداري پیغامونه لرې پرتو کورنیو ته نه رسېدل
• د چمتووالي په پلان جوړونه کې د ښځو ګډون محدود و
• د ټولنې کمېټو ته د خپلو رولونو په اړه کافي روڼتیا نه وه

ترسره شوي اقدامات

• د اړیکو چینلونه پراخ شول
• له ښځو سره جلا مشورتي ناستې تنظیم شوې
• د کمېټو رولونه روښانه او مستند شول

پایلې

• د مخکیني خبرداري پیغامونه ډېرو کورنیو ته ورسېدل
• تخلیه لا منظمه او خوندي شوه
• د ټولنې رضایت زیات شو

ترلاسه شوې زده کړې

• څارنه د تشو پېژندنه پر وخت اسانه کوي
• زده کړه د وخت په تېرېدو سره اغېزمنتیا لوړوي
• حساب‌ورکونه د ټولنې باور پیاوړی کوي

9.10  د غیر دولتي سازمانونو او ملکي خدمتونو ادارو لپاره عملي سپارښتنې

د ناورین د خطر کمولو  په برخه کې د څارنې، زده کړې او حساب‌ورکونې د پیاوړتیا لپاره:

• د څارنې سیستمونه ساده، عملي او واقعي وساتئ
• کمّي او کیفي معلومات په ګډه وکاروئ
• د لوړ خطر له موسمونو مخکې د چمتووالي بیاکتنه وکړئ
• ترلاسه شوې زده کړې مستندې کړئ او دننه یې شریکې کړئ
• له ټولنو سره د نظر او شکایت کړۍ وتړئ

څارنه، زده کړه او حساب‌ورکونه باید د ورځني کار طبیعي برخه وي، نه دا چې جلا او اضافي فعالیتونه وګڼل شي.

لنډیز

دې برخې د ناورین د خطر اغېزمن کمولو او بیړني چمتووالي لپاره د څارنې، زده کړې او حساب‌ورکونې پر اهمیت ټینګار وکړ. پکې تشریح شول چې څه باید وڅارل شي، څنګه ساده شاخصونه او وسایل وکارول شي، او څنګه له ناورینونو او نږدې تېرو شوو پېښو څخه زده کړه وشي. مادیول اغېزمنو خلکو ته په حساب‌ورکونې ټینګار وکړ او د نظر او شکایت عملي میکانیزمونه یې معرفي کړل. د بېلګو، وسایلو او د قضیې مطالعې له لارې یې وښودله چې د څارنې او زده کړې قوي سیستمونه څنګه د ناورین خطر کمولو پروګرامونو اغېزمنتیا، شمولیت او باور پیاوړی کوي.