لسمه برخه: د ناورین په خطر کمولو کې څارنه، زده‌کړه او حساب‌ورکونه

(Monitoring, Learning, and Accountability in Disaster Risk Reduction – DRR)

موخې

د دې برخې تر پای پورې به ګډونوال په دې پوه شي چې ولې څارنه، زده‌کړه او حساب‌ورکونه د ناورین د خطر کمولو او بیړني چمتووالي لپاره بنسټیز ارزښت لري. ګډونوال به وتوانېږي چې د ناورین د خطر کمولو د فعالیتونو لپاره ساده او عملي د څارنې سیستمونه طرحه کړي، مناسب شاخصونه وټاکي، له ناورینونو او نږدې پېښو څخه ترلاسه شوې زده‌کړې د پروګرامونو د ښه والي لپاره وکاروي، او د ناورین خطر کمولو د ټول بهیر په اوږدو کې د اغېزمنو خلکو پر وړاندې حساب‌ورکونه پلي کړي. همدارنګه به وکولای شي بنسټیز وسایل او قالبونه وکاروي تر څو پرمختګ تعقیب کړي، زده شوې تجربې ثبت کړي، او له ټولنو او شریکانو سره روڼتیا او باور پیاوړی کړي.

پېژندنه

د ناورین د خطر کمول او بیړنی چمتووالی دوامدار بهیرونه دي چې باید د بدلېدونکو خطرونو، شرایطو او د ټولنو د اړتیاوو سره عیار شي. په افغانستان کې، چېرې چې خطرونه تکراري دي او د تطبیق چاپېریالونه ډېری وخت بې‌ثباته وي، هغه د ناورین خطر کمولو فعالیتونه چې منظم څار او بیاکتنه نه لري، د بې‌اغېزې کېدو یا له واقعي اړتیاوو د جلا کېدو له خطر سره مخ کېږي. څارنه، زده‌کړه او حساب‌ورکونه یو منظم چوکاټ برابروي تر څو پرمختګ وڅارل شي، له تجربو زده‌کړه وشي، او ډاډ ترلاسه شي چې د ناورین خطر کمولو مداخلې اړوند، ټولشموله او د باور وړ پاتې کېږي. دا برخه د ناورین خطر کمولو په برخه کې د څارنې او زده‌کړې عملي لارې چارې معرفي کوي او د اغېزمنو خلکو پر وړاندې حساب‌ورکونه د پروګرام د کیفیت، روڼتیا او اوږدمهاله اغېز د ښه کولو بنسټیز شرط ګڼي.

1.10  ولې څارنه، زده‌کړه او حساب‌ورکونه د ناورین خطر کمولو لپاره مهم دي

د ناورین خطر کمول یو ځلنی فعالیت نه دی. خطرونه د وخت په تېرېدو سره د چاپېریالي بدلونونو، د نفوس د خوځښت، د زېربناوو د پراختیا او د ټولنیزو بدلونونو له امله بدلېږي. له همدې امله، د ناورین خطر کمولو فعالیتونه باید په دوامداره توګه وڅارل شي، وارزول شي او عیار شي.

څارنه، زده‌کړه او حساب‌ورکونه له سازمانونو سره مرسته کوي تر څو مهمو پوښتنو ته ځواب ووایي، لکه:

• ایا د خطر کمولو او چمتووالي فعالیتونه د پلان له مخې پلي کېږي؟
• ایا دا فعالیتونه رښتیا هم د تر ټولو زیانمنو ډلو لپاره خطر کموي؟
• څه شی ښه کار کوي، او کوم ځای اصلاح ته اړتیا لري؟
• ایا ټولنې خبر دي، ورسره سلا مشوره کېږي، او کولی شي خپلې اندېښنې شریکې کړي؟

د افغانستان په شرایطو کې، دا پوښتنې ځانګړی اهمیت لري ځکه:

• پروګرامونه ډېری وخت په بې‌ثباته او بدلېدونکو چاپېریالونو کې پلي کېږي؛
• لاسرسی کېدای شي وخت ناوخت محدود وي، چې مستقیمه څارنه ستونزمنوي؛
• سرچینې محدودې دي او باید په اغېزمن ډول وکارول شي؛
• ټولنې کېدای شي په لنډو موده‌وو کې له پرله‌پسې ټکانونو سره مخ شي.

له مناسبې څارنې او زده‌کړې پرته، د ناورین خطر کمولو فعالیتونه د عادت په کارونو بدلېدای شي چې د بدلېدونکو خطرونو او د ټولنو د اړتیاوو سره نه عیارېږي. او له حساب‌ورکونو پرته، باور زیانمنېږي او مداخلې ښايي په ناپامۍ سره زیانمنتیا یا ایستنه زیاته کړي.

2.10  د چمتووالي او د خطر کمولو فعالیتونو څارنه

د ناورین د خطر کمولو په برخه کې څارنه د هغو فعالیتونو د پرمختګ، کیفیت او اړوندتیا منظم تعقیب ته ویل کېږي چې موخه یې د خطر کمول او د چمتووالي پیاوړتیا ده.

د ناورین په خطر کمولو کې څه باید وڅارل شي؟

څارنه باید هم د بهیر او هم د پایلو اړخونه تر پوښښ لاندې ونیسي، چې دا پکې شامل دي:

• د ناورین د خطر کمولو د پلان شوو فعالیتونو تطبیق
• د چمتووالي د تدابیرو عملي فعالیت او اغېزمنتیا
• د بېلابېلو ټولنیزو ډلو ګډون او شمولیت
• د خطر کمولو اقداماتو کیفیت او خوندیتوب
• د وخت په تېرېدو سره په زیانمنتیا او ظرفیت کې بدلونونه

څارنه اړینه نه ده چې پېچلې وي. ساده او سم ټاکل شوي شاخصونه او وسایل ډېر وخت تر هغو مفصلو سیستمونو اغېزمن وي چې ساتل او کارول یې ستونزمن وي.

د چمتووالي د فعالیتونو څارنه

د چمتووالي د فعالیتونو څارنه کېدای شي لاندې موارد ولري:

• د احتمالي حالت د پلانونو وضعیت (تازه شوي یا زاړه)
• د بیړنیو توکو شتون او فزیکي حالت
• د مخکیني خبرداري د پیغامونو د رسولو فعالیت
• د رولونو او مسؤلیتونو روڼتیا
• د ټولنیزو رضاکارانو او کمېټو د چمتووالي کچه

بېلګه:
یو سازمان د سېلاب له موسم مخکې خپل د بیړني چمتووالي پلان بیا ګوري او مومي چې د اړیکو لېستونه زاړه شوي او ځینې بیړني توکي پای ته رسېدلي دي. دا څارنه سازمان ته زمینه برابروي چې د ناورین له رامنځته کېدو مخکې پر وخت اصلاحاتي اقدامات ترسره کړي.