د خطر مدیریت دریمه برخه دوهم درس

. د خطر پېژندنه

د خطر پېژندنه دا معنا لري چې د داخلي او خارجي چاپېریال په منظمې کتنې سره ممکنه خطرونه وموندل شي. دا د خطر د مدیریت لومړنی او بنسټیز ګام دی، او باید د ټیم د بېلابېلو غړو ونډه پکې شامله وي، ترڅو هېڅ خطر له پامه ونه غورځېږي.

لاندې عام وسایل او تخنیکونه له لنډو توضیحاتو سره وړاندې شوي دي:

تخنیک	لنډ وضاحت
د نظر شریکونې غونډې (Brainstorming Sessions)	د ټیم غړي خپل نظریات په آزاده توګه وړاندې کوي او ممکنه خطرونه یادوي. دا طریقه خلاقیت او پراخ ګډون ته لاره هواروي.
SWOT تحلیل	د ځواکمنتیاوو، ضعفونو، فرصتونو او ګواښونو جوړ‌ښت لرونکی تحلیل دی، ترڅو داخلي کمزورتیاوې او بهرني خطرونه وپیژندل شي.
د متخصصینو مرکې (Expert Interviews)	له تجربه‌لرونکو کارکوونکو یا متخصصینو سره فردي یا ډله‌ییزې مرکې دي، ترڅو د هغوی له پوهې او لیدلوري تجربې واخیستل شي.
د پخوانیو راپورونو بیاکتنه	د تیرو یا ورته پروژو د ارزونو، تفتیشونو یا پېښو راپورونه تحلیلول، ترڅو پخوا تجربه شوي خطرونه وپیژندل شي.
د ټولنې له غړو سره مشورې (Community Consultations)	له ځایي ګټه اخیستونکو او مشرانو سره خبرې، ترڅو د سیمه‌ییزو خطرونو واقعي درک تر لاسه شي.
پوښتنلیکونه او چک‌لسټونه (Questionnaires and Checklists)	جوړ‌ښت لرونکي وسایل دي چې د خطر اړوند معلومات په معیاري او منظم ډول له بېلابېلو ټیمونو، پروژو یا جغرافیایي سیمو راټولوي.

یادونه: د یادو تخنیکونو ګډ کارول د خطر پېژندنې د ژورتیا او اعتبار کچه لوړوي.

بېلګه:
په لغمان ولایت کې، چې یوه د سېلابونو له خطره ډکه سیمه ده، د یوې غیر دولتي موسسې ټیم د پروژې د پلان جوړونې پر مهال له ځایي مشرانو سره مشورې وکړې. یو مشر وویل چې د اپرېل د بارانونو پر مهال اکثره د لارې زیانمنېږي. دا معلومات د سړک د خرابېدو خطر د لوجستیک په برخه کې د خطر ثبت‌پاڼې برخه ګرځول—هغه څه چې په لومړني تحلیل کې له پامه غورځېدلي و.
منبع: د UNDP د خطر مدیریت Toolkit له مخې، د ټولنې پر بنسټ د خطر پېژندنې پروسې په ځانګړي ډول په بې ثباته چاپېریالونو کې د خطر پلان جوړونې دقت زیاتوي.

۳. د خطر ارزونه

یو ځل چې خطرونه وپیژندل شي، بل ګام د هغوی د جدي‌والي ارزونه ده، د لاندې دوو فکتورونو له مخې:

· خطر تر کومه حده د پېښېدو امکان لري؟ Likelihood (Probability)

· که پېښ شي، د پروژې پر موخو به یې اغېزېه څه ډول وي؟ Impact (Consequence)

دا عموماً د خطر میټرکېس (Risk Matrix) په بڼه ښودل کېږي، ترڅو خطرونه د جدي‌والي له مخې درجه‌بندي شي.

د ساده خطر د میټرکېس بېلګه:

ټیټ اغېزې	منځنی اغېزې	لوړ اغېزې	احتمال \ اغېزې
منځنی	لوړ	انتقادي	لوړ احتمال
ټیټ	منځنی	لوړ	منځنی احتمال
ټیټ	ټیټ	منځنی	ټیټ احتمال

عملي سناریو:
په بلخ کې یوه ښوونیزه موسسه د مکتب تغذیې پروګرام پر مخ وړي. دوه خطرونه تشخیص شوي:

د اکمالاتو ځنډ – لوړ احتمال، منځنی اغېزې
ککړ خوراکي توکي – ټیټ احتمال، لوړ اغېزې

دا دواړه خطرونه د میټرکېس د موقعیت له مخې جلا درملنه غواړي. دا ډول درجه‌بندي مرسته کوي، ترڅو منابعو ته لومړیتوب ورکړل شي.

منبع: د ISO 31010:2009 له مخې، جوړ‌ښت لرونکي ارزونې وسایل لکه احتمال–اغېزې جدول د خطر ارزونې وضاحت زیاتوي.

۴. د خطر ځواب ورکولو پلان جوړونه

یو ځل چې خطرونه وارزول شي، د هر مهم خطر لپاره باید ځوابي پلان جوړ شي. موخه دا ده چې یا د پېښېدو احتمال راکم شي یا که رامنځته شي، اغېزې یې محدود شي.

څلور بنسټیزې ځوابي ستراتیژۍ (چې په ماډل 7 کې به تفصیل ورکړل شي):

· لرې کول – هغه فعالیت لرې کول چې خطر رامنځته کوي (Avoidance)

· کمول – د خطر د اغېزې یا احتمال د کمولو لپاره کړنې (Mitigation)

· ټرانسفر – مسؤلیت دریم لوري ته سپارل لکه بیمه (Transfer)

· خطر منل – خطر منل او د پایلو مدیریت ته چمتووالی (Acceptance)