د خطر مدیریت شپږمه برخه دوهم درس

دا څنګه کار کوي:

•       هر خطر ته دوه نمرې ورکول کېږي:  یوه د احتمال لپاره او بله د اغېزېې لپاره

•       دواړه نمرې سره ضرب کېږي، ترڅو یوه وروستۍ نمره (1–9) تر لاسه شي

•       خطرونه بیا داسې ګروپ بندي کېږي:

o      ټیټ: 3-1

o      منځنی: 6-4

o      لوړ / انتقادي: 9-7

بېلګه:
د معیشت په یوه پروژې کې:

•       خطر:  د ژویو په انتقال کی ځنډ

•        احتمال: 3 لوړ

•       اغېزې: 2 منځنی

•        وروستی نمره:  3 × 2 = 6 → لوړ لومړیتوب

یو خطر چې نمره یې 9  وي یعنې لوړ احتمال او لوړ اغېزې ښيي، باید سم لاسي مدیریت شي.

د جدول ګټې:

•       ساده او د پوهېدو وړ دی

•       د ټیم د بحثونو او مشرتابه د راپورونو لپاره ګټوره دی

•       پېچلې ارزونې اسانه تشریح کوي

محدودیتونه:

•       لا هم د ذاتي (Subjective) نمرې ورکولو پر بنسټ ولاړه دی

•       که جلا ونه ارزول شي، مالي یا اوږدمهاله اعتباري خطرونه نه رانغاړي

منبع :  د World Bank  د Risk Assessment Framework  وړاندیز کوي چې د احتمال–اغېزې جدول د لومړۍ کچې د ارزونې لپاره وکارول شي، مخکې له دې چې ژوره ګټه–لګښت تحلیل شي.

۳. د خطرونو طبقه بندي Risk Categorization

د خطر طبقه بندي د خطرونو پېژندنې هغه بهیر دی چې پکې خطرونه د منبع یا نوعیت له مخې په ځانګړو کټګوریو ویشل کېږي.  دا طریقه د خطر ثبت‌پاڼې (Risk Register) ته وضاحت او جوړښت ورکوي او له ټیم سره مرسته کوي چې پوه شي خطرونه له کومو سرچینو راولاړېږي.  دا دسته‌بندي د همغږۍ د اسانتیا لپاره هم کارول کېږي، ځکه خطرونه مناسبو څانګو ته د څارنې او کمولو لپاره سپارل کېږي.

عامې کټګورۍ:

•       ستراتیژیک  (Strategic)

•       عملیاتي  (Operational)

•        مالي  (Financial)

•       قانوني/مطابقتي  (Legal/Compliance)

•        اعتباري  (Reputational)

•       امنیتي/خوندیتوب  (Safety/Security)

•       چاپېریالي/بیروني  (Environmental/External)

ګټې:

•       مرسته کوي چې معلومه شي کومه څانګه باید کوم خطر مدیریت کړي

•        د تمایلاتو تحلیل اسانه کوي مثلاً:  زیات خطرونه عملیاتي دي؟

•       د هدفمند کمولو پلان په جوړولو کې مرسته کوي

بېلګه:
په یوه څو سکتوري پروګرام کې:

•       له تمویل کوونکو سره د همغږۍ ستونزې – ستراتیژیک

•        د ګدام ستونزې – عملیاتي

•        د ساحوي لیدنو پر مهال د کارکوونکو امنیت – امنیتي

دا کټګورۍ مرسته کوي چې مشخص ټیمونه لکه لوجستیک، پروګرام، امنیت مسؤل وټاکل شي.

نور فلټرونه چې کارېږي:

•       د پروژې پړاو( پلان جوړونه، تطبیق، پای ته رسول)

•       احتمال درجه (ټیټ، منځنی، لوړ)

•       د کنټرول ځواک ( کنټرول شوی / نه کنټرول شوی)

۴. د خطر نمرې ورکول او اولویت بندي Risk Scoring and Prioritization

Risk scoring او Prioritization هغه بهیر دی چې پکې خطرونو ته عددي نمرې ورکول کېږي—هم د احتمال او هم د اغېزې له مخې.  دا میتود کم  معلومات عددي کوي، تر ترڅو د خطرونو تر منځ شفافه پرتله او عیني پرېکړې اسانه شي، په ځانګړي ډول کله چې خطرونه زیات وي یا یو شمېر ټیمونه یوځای کار کوي.

د نمرې ورکولو له لارې، ادارې کولی شي تمرکز پر هغو خطرونو وکړي چې هم د پېښېدلو لوړه کچه لري او هم جدي اغېزې ولري.

د نمرې ورکولو عمومي جدول:

د دغو نمرو له مخې، اداره کولی شي د خطرونو لیست ترتیب کړي، چې پکې څرګنده شي:

·       کوم خطرونه عاجلو کړنو ته اړتیا لري لکه انتقادي خطرونه؛

·       کوم خطرونه څارنې او پلان ته اړتیا لري؛ او

·       کوم خطرونه د منلو وړ دي، تر ترڅو چې شرایط ‌بدل شوي نه وي.

دا ډول جدول وضاحت، تمرکز، او د منابعو مناسب تخصیص ته وده ورکوي.

عملي بېلګه:  د WASH  پروژې خطرونه

یوه غیر دولتي اداره ده چې په بدخشان کې د اوبو، حفظ‌الصحه او نظافت پروژې تطبیقوي، لاندې خطرونه یې پیژندلي:

اخیستل شوې کړنې:

·       د جوړولو ځایونه لوړو سیمو ته انتقال شول

·       د حفظ‌الصحه روزونکي له نورو ولایتونو استخدام شول

·       له مشرانو سره د باور جوړولو غونډې ترسره شوې

دا مثال ښيي چې نمرې ورکول او اولویت بندي څنګه د عملي او واقعي کړنو لارښوونه کوي.

د مؤثر لومړیتوب ټاکلو لپاره مشورې

•       د ټیم نظرونه واخلئ، ترڅو Subjectivity  کمه شي

•       هڅه وکړئ چې هر خطر ته لوړ لومړیتوب ور نه کړئ؛ دا تمرکز خرابوي

•        نمرو پر وخت بیاکتنه او اپډیټ ضروري دی

•        د خطرونو ترمنځ اړیکې درک کړئ لکه:  یو خطر کېدای شي بل خطر رامنځته کړي