د خطر مدیریت څوارلسمه برخه دوهم درس

.   د خطر د ویش جوړښت  (Risk Breakdown Structure – RBS)

د خطر د ویش جوړښت  یوه منظمه وسیله ده چې خطرونه د منبع یا ډول پر بنسټ ډلبندي کوي. دا لکه د کار وېش جوړښت (WBS) په پروژه‌مدیریت کې، مرسته کوي چې خطرونه د لیدلو او منظم شي او هیڅ خطر له پامه ونه غورځي.

عمومي وېش:

• ستراتیژیک
• عملیاتي
• تخنیکي
• مالي
• قانوني/تطبیقي
• چاپېریالي/بهرنی
• امنیتي/خوندیتوب

هره ډله بیا نور هم په جزئیاتو وېشل کېدای شي. د بېلګې په توګه:

عملیاتي خطرونه:

عملیاتي خطرونه د سازمان له دننه راټوکېږي او د داخلي سیستمونو، خلکو، یا پروسو سره تړاو لري. دا ډول خطرونه کولای شي ورځني فعالیتونه ګډوډ کړي، د پروژې تحویلي وځنډوي، یا د خدماتو کیفیت ته زیان ورسوي. د عملیاتي خطرونو مؤثر مدیریت پیاوړې همغږي، پلان جوړونه، او د داخلي عملیاتو دوامداره څارنه غواړي.

• د کارکوونکو کموالی
• د تدارکاتو ځنډ
• د تجهیزاتو خرابېدل

چاپېریالي خطرونه:

چاپېریالي خطرونه د طبیعي پېښو یا د چاپېریالي بدلونونو له امله رامنځته کېږي. دا خطرونه زیاتره د سازمان له کنټرول څخه بهر وي، خو کولای شي د پروژې د تطبیق پر بهیر ژور اغېزې وکړي، په ځانګړې توګه په هغو سیمو کې چې د طبیعي افتونو له خطر سره مخ دي. د دې ډول خطرونو لپاره مؤثره پلان جوړونه، چمتووالی، احتمالي سناریو ته د بدیل پلان لرل، او د وضعیت منظم څارنه تضمینوي.

• سېلاب
• وچکالي
• زلزله

واقعي مثال:

د تغذیې پروژې ټیم لاندې خطرونه وپیژندل:

• ستراتیژیک: د تمویل‌کوونکي د پالیسیو بدلون
• عملیاتي: د مستفیدینو د ثبت ځنډ
• چاپېریالي خطرونه: ناڅاپي سېلابونه
  دې کار له ټیم سره مرسته وکړه ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې هېڅ مهمه د خطر کټګورۍ له پامه نه ده غورځول شوې، او هر خطر د څارنې لپاره مناسبې مسئولې ډلې ته سپارل شوی دی.

ګټې:

·       بشپړه او منظمه خطر پېژندنه تضمینوي

·       پېچلي خطرونه واضحو ګروپونو ته تنظیموي

·       د څانګو ترمنځ همغږي پیاوړې کوي

یادونه:  RBS  هم د ونې (tree) شکل کې او هم د جدول په بڼه وړاندې کېدای شي.

۴.  د وسایلو یوځای کارونه

د خطر مدیریت وسایل هغه مهال تر ټولو اغېزېمن وي چې په منظم او همغږي ډول یو له بله سره یوځای وکارول شي. هر وسیله یوه ځانګړې دنده ترسره کوي—لکه د خطر پېژندنه، ارزونه، لومړیتوب ټاکل، یا څارنه—خو د دې وسایلو ګډ او همغږي کارونه یو بشپړ، مؤثر او انعطاف‌پذیر د خطر مدیریت سیستم رامنځته کوي. د دې وسایلو یوځای کارول مرسته کوي ترڅو هېڅ مهم خطر له پامه ونه غورځېږي، او د مخنیوي یا کمولو لپاره کړنې پر خپل وخت او په اغېزېمن ډول ترسره شي.

یوځای تطبیق شوی سناریو:

یو NGO د هلمند په کلیوالو سیمو کې د زده‌کړې پروژه پرمخ وړي:

1. خطرونه د RBS له لارې وپیژندل: ترانسپورت (لوجستیک)، د ماشومانو امنیت (امنیتي)، د ښوونکو ساتنه (بشري منابع)
2. هر خطر د احتمال-اغېزېې جدول له مخې وارزول شوه
3. ټول خطرونه د خطر ثبت جدول کې ثبت شول
4. جدول میاشتنی بیاکتل کېده، نمرې او کړنې تازه کېدل

پایله: کله چې سړکونه د سېلاب له امله خراب شول، د زده‌کړې مواد له مخکې نږدې سیمو کې ساتل شوي وو—د خطر مدیریت له امله.

خلاصه

د خطر مدیریت وسایل لکه د خطر ثبت جدول (Risk Register)، د احتمال او اغېزېې جدول (Probability-Impact Matrix)، او د خطر وېش جوړښت (Risk Breakdown Structure) سازمانونو ته دا زمینه برابروي چې خطرونه په منظمه، مؤثره او شفافه توګه مدیریت کړي. د خطر ثبت جدول د انفرادي خطرونو او د هغوی د کمولو کړنو د څارنه لپاره کارول کېږي. د احتمال او اغېزېې جدول ټیمونو سره مرسته کوي چې خطرونه د رامنځته کېدو احتمال او د اغېزې شدت له مخې لومړیتوب‌بندي کړي. د خطر وېش جوړښت ډاډ ورکوي چې هېڅ مهمه د خطر کټګورۍ له پامه ونه غورځول شي. دا وسایل چې یوځای او منظم ډول وکارول شي، د غوره پلان جوړونې، حساب‌ورکونې، او انعطاف وړتیا سبب ګرځي. کله چې دا وسایل په دوامداره ډول وکارول شي، سازمانونه له ناڅرګندتیاوو سره په مؤثره توګه مقابله کولای شي، د پرېکړو کیفیت لوړوي، او حتی په سختو شرایطو کې هم د باور وړ پایلې ترلاسه کوي.